Бағаланған 774 маржан түрінің 44 пайызы жойылу қаупінде

Риф түзетін маржанның бағалауға дерегі жеткен 774 түрінің 340-ы жойылу қаупі бар санатқа енгізілді. Бұл — зерттеушілер қайта бағалаған түрлердің 44 пайызы. Нәтиже маржан рифтеріне климаттың жылынуы қалай қысым түсіріп жатқанын көрсетеді, бірақ әр түрдің қашан жойылатынын айтпайды.

Маржан түрлерінің 44 пайызы қауіп санаттарына кірді

Nature журналындағы зерттеуде мамандар риф түзетін маржанның 892 түрінің Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қызыл тізіміндегі мәртебесін қайта қараған. Бұл түрлер бұған дейін 2008 жылы бағаланған. Жаңа бағалауда 774 түр туралы қорытынды жасауға жеткілікті дерек болған.

Сол 774 түрдің 33-і аса қауіпті, 251-і жойылу қаупі төнген, ал 56-сы осал деп бағаланған. Қызыл тізім түрлерді популяция көлемі, оның азаюы және түрдің таралу аумағы туралы көрсеткіштерді стандартталған шектермен салыстыру арқылы қауіп санаттарына бөледі.

Мұны ауа райын болжаумен шатастырмаған жөн: қауіп санаты түрдің нақты қай жылы жойылатынын айтпайды. Ол түрдің жойылып кету ықтималдығын бағалайды.

Жылудың ықпалы көбіне болжам арқылы есептелді

Көп маржан түрлерінің популяциясы қаншалықты өзгергенін тікелей көрсететін дерек жоқ. Популяция дегеніміз — белгілі бір түрге жататын даралардың жиынтығы. Сондықтан зерттеушілер кей түрлердің азаю қаупін бағалау үшін жанама көрсеткіштерді пайдаланған.

Олар маржан жамылғысының жаһандық өзгерісін және SSP2-4.5 климаттық сценарийі бойынша қатты ағарудың жыл сайынғы болжамдарын қарастырған. Маржан жамылғысы — риф аумағын маржанның қаншалықты алып жатқанын сипаттайтын өлшем. Қатты ағару дегеніміз — теңіз жылуы артқанда маржанда байқалатын өзгеріс.

Есептеулер үш онжылдық кезеңді қамтыған. Сонымен бірге зерттеушілер түрлердің биологиялық ерекшеліктерін ескеріп, олардың жылу әсеріне осалдығын бағалаған. Көп түрдің қауіп санаты болжанған жылу стрессіне байланысты популяциясының азаю ықтималдығымен түсіндірілген. Жылу стрессі — температураның жоғары болуы тірі ағзаға түсіретін қысым.

Бағалау соңғы жылдардағы ағаруды қамтымайды

Зерттеу нәтижелері 2023–2025 жылдардағы төртінші жаһандық маржан ағару оқиғасынан, рекордтық ыстық болған үш жылдан және жылдық орташа жаһандық жылыну 1,5°C шегінен алғаш асқан кезден бұрынғы бағалауға қатысты. Материалда бағалауда пайдаланылған деректердің нақты қай кезеңді қамтығаны көрсетілмеген.

Демек, кейінгі оқиғалар маржанға түсетін қысымды күшейтуі мүмкін, бірақ осы бағалаудың өзінен олардың нақты әсерін білуге болмайды. Зерттеушілердің келесі бағалауларды жақсарту үшін маржан түрлерінің популяциясы, жылу стрессі және қалпына келуі туралы көбірек дерек қажет деуі де сондықтан. Түрлердің таралу аумақтары әлі толық зерттелмеген.

Қауіп санаты нақты жойылу болжамы емес

Рифтер тропиктік аймақтардағы 100-ден астам елде экологиялық қызмет атқарып, экономика мен қоғамға пайда береді. Сондықтан маржан түрлерінің ахуалы тек табиғат қорғаушыларға ғана қатысты емес. Алайда осы зерттеу жеке адамға рифтің жағдайы қалай өзгеретінін немесе белгілі бір түрдің қашан жойылатынын болжамайды.

Оқырман үшін негізгі тұжырым — бағалауға дерегі жеткен маржан түрлерінің 44 пайызы жойылу қаупі бар санатта, ал бұл бағалау кейінгі жаппай ағару оқиғаларын қамтымайды. Ғалымдар рифтердің биоалуантүрлілігі мен экожүйелік қызметін сақтау үшін жылынуды одан әрі шектеудің маңызын атап көрсетеді.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Жасанды интеллект саналы ма: адам мен машинаға көзқарас қалай өзгереді
• Қытайдағы жасанды интеллект зерттеушілері неге елде қалуды таңдайды
• Тістегі қорғасын іздері ортағасырлық теңсіздікті аңғартты