Қытайдағы жасанды интеллект зерттеушілері неге елде қалуды таңдайды

Жасанды интеллект саласында оқыған түлек үшін АҚШ-тағы жоғары жалақы мен зертханаларға бару бұрын жиі таңдалатын жол еді. Енді Қытайда зерттеу мүмкіндігі артып, АҚШ-тың виза жүйесі шетелдік зерттеушілер үшін тартымдылығын төмендетіп отыр. Nature басылымындағы талдау бұл өзгерістің ауқымын да, оның шектеулерін де көрсетеді.

Қытай жасанды интеллект мамандарын көбірек даярлайды

Digital Science зерттеу ұйымының дерегінше, Қытайда белсенді жұмыс істеп жүрген жасанды интеллект зерттеушілерінің саны 51 000-ға жеткен. АҚШ-та бұл көрсеткіш 14 000.

Сандар Қытай университеттерінен АҚШ оқу орындарына қарағанда көбірек жасанды интеллект зерттеушілері шығатынын аңғартады. Маманның жолы диплом алған сәтте аяқталмайды: ол қай елде зерттеу жүргізетінін де таңдауы керек. Қытайлық түлектердің көбі елде қалуға немесе АҚШ-та тәжірибе жинаған соң Қытайға оралуға бейімделіп келеді.

Бұл үрдісті Carnegie China зерттеу орталығының NeurIPS конференциясына қатысқан авторлар жөніндегі талдауы да көрсетеді. NeurIPS — жасанды интеллект саласындағы ірі ғылыми конференциялардың бірі. 2025 жылғы конференция авторларының 57 пайызы Қытайда бакалавр дәрежесін алған; үш жыл бұрын бұл үлес 46 пайыз болған. Қытайда білім алған осы авторлардың 69 пайызы кейін де елде қалған. 2022 жылы көрсеткіш 57 пайыз еді.

Алайда бұл — барлық маманның емес, конференцияда мақала жариялаған зерттеушілердің дерегі. Оған қоса, Қытайда бакалавр дәрежесін алғандардың шамамен бестен бірі магистратура не докторантура оқу үшін АҚШ-қа кеткен. Демек, АҚШ әлі де тартымды бағыт, бірақ Қытайда қалатындар көбейіп отыр.

Жарияланым саны ғылыми көшбасшылықтың толық өлшемі емес

Қытайда жұмыс істейтін зерттеушілер жасанды интеллект жөніндегі әлемдік жарияланымдарда басым. Digital Science дерегі елдің ғылыми мақалалар саны мен оларға жасалған сілтемелер көрсеткіші бойынша алда екенін айтады. Қытайдың 156 зерттеу ұйымы жылына 50-ден астам мақала жариялайды. 2025 жылы NeurIPS конференциясында Қытайда жұмыс істейтін жетекші авторлар АҚШ пен Еуропадағылардан алғаш рет көп болғаны да хабарланды.

Бірақ көп мақала жариялау ең озық жүйелерді де сол ел жасайды дегенді білдірмейді. Stanford AI Index 2026 дерегіне сәйкес, АҚШ жоғары ықпалды патенттер мен назар аудартқан жасанды интеллект модельдерін әзірлеуде әлі алда. Санақтың тағы бір шектеуі бар: Қытай компаниялары ғылыми мақала жариялауға АҚШ стартаптарына қарағанда бейім болуы мүмкін. Сондықтан жарияланым саны технологияның бүкіл жағдайын көрсетпейді.

Конференция авторларын қараған тағы бір зерттеуде АҚШ-та 2019 жылы болған, Қытайда бакалавр дәрежесін алған зерттеушілердің 87 пайызы 2025 жылы да сонда қалғаны көрсетілген. Бұл көрсеткіш бүкіл зерттеушілердің көші-қонын өлшемейді. Әртүрлі деректер бір-біріне қайшы келгендей көрінсе, оның себебі зерттелген топ пен өлшемнің әртүрлі болуы мүмкін.

Виза мәселесі маман таңдауына әсер етеді

АҚШ-тағы виза жүйесі шетелдік зерттеушілер үшін барған сайын шектеулі бола түскені талдауда айтылған. Nature сөйлескен қытайлық студенттер виза мәселесін АҚШ-қа барудағы басты алаңдаушылықтарының бірі ретінде атаған. Өтініштер кешігіп, кейбірі қабылданбайды; ал АҚШ әкімшілігі визаның қолданылу мерзімін қысқартуға тырысқан. Бұл өзгерістерге сотта дау айтылып жатыр.

АҚШ-та математика немесе компьютер ғылымын оқыған Қытай студенттерінің саны 2024–25 оқу жылында 63 000 болған. Бұл бес жыл бұрынғыдан 20 пайызға аз. Гонконгта орналасқан тәуелсіз сарапшы Грейс Шаоның айтуынша, АҚШ пен Қытай арасындағы саяси бәсекенің салқыны зерттеушілер ортасына да жеткен. Дегенмен, бұл деректер азаюдың жалғыз себебі виза екенін дәлелдемейді.

Компьютертанушы Лу И де осындай таңдаудың алдында қалған. Ол сұхбатқа қатысты алаңдағандықтан, аты-жөні өзгертілген. Лу И АҚШ-тағы достарының кейбірі визаға өтініш бергенде бас тарту алғанын немесе ұзақ күткенін көрген. Ақырында ол Қытайда қалуға шешім қабылдаған. Бұл — жеке мысал; ол барлық түлектің таңдауы бірдей дегенді білдірмейді.

Қытайда арзанырақ модель жасауға мүмкіндік бар, бірақ кедергі де жетеді

Қытайдағы ғылым мен өндірістің байланысы АҚШ-тағы Кремний алқабынан өзгеше. Қытайда университет пен компания арасындағы шекара жұқалау, ал есептеу қуатына қолжетімділік төменірек. Есептеу қуаты — модельді үйретіп, іске қосуға қажет чиптер мен компьютер ресурстары.

DeepSeek пен Moonshot AI АҚШ бәсекелестеріне жақын мүмкіндігі бар модельдерді әлдеқайда төмен бағамен әзірлейді. Қытай зерттеушілері ресурс аз жағдайда есептеуді үнемдейтін тәсілдерді жетілдіріп келеді. Мысалы, DeepSeek жасаған сирек назар тетігі модель үшін маңызды сөз бөліктерін іріктеп, есептеуді соларға бағыттайды. Бұл ресурсты үнемдеуге көмектеседі.

Сонымен бірге Қытайда озық модельдерді үйретуге қажет графикалық процессорлар АҚШ-қа қарағанда аз. АҚШ 2022 жылдан бері ұлттық қауіпсіздікке қатысты себептермен қуатты чиптердің Қытайға экспортын шектеп келеді. Қытай компаниялары өз чиптерін жасап жатыр, бірақ олар АҚШ компаниялары қолданатын чиптермен әлі тең емес. Инвестиция да бірдей бөлінбейді: Stanford есебінде 2025 жылы АҚШ-тағы жеке жасанды интеллект инвестициясы Қытайдағыдан 23 еседен астам болғаны көрсетілген.

Сарапшы Скотт Сингердің бағалауынша, Қытай модельдері АҚШ-тағы ең озық үлгілерден шамамен үш-жеті айға кейін келеді. Бұл — сарапшы пікірі, модельдердің бәріне ортақ дәл өлшем емес. Қарапайым қолданушы үшін қазір көрінетіні: Қытайда бәсекеге қабілетті модельдер пайда болып жатыр, бірақ ғылыми мақала саны немесе төмен баға технологиялық көшбасшылықтың толық өлшемі бола алмайды.

Бұл өзгеріс қолданушыға нені білдіреді

Қытайда зерттеушілердің көбірек қалып, компаниялардың арзанырақ модель жасауы жасанды интеллект нарығындағы бәсекені күшейтеді. Алайда талдау қарапайым адамға арналған модельдердің сапасы, қолжетімділігі немесе күнделікті өмірге әсері туралы тікелей сынақ нәтижесін бермейді. Сондықтан бұл деректерден нақты бір өнім бәрінен жақсы деген қорытынды шығаруға болмайды.

Қазір анық көрінетіні — Қытай маман даярлау мен жарияланымда алға шығып, АҚШ озық модельдер мен жеке инвестиция көлемінде басым болып отыр. Лу Идің таңдауы сияқты жеке оқиғалар осы үлкен өзгерістің адам өміріндегі көрінісін ашады, бірақ тұтас саланың тағдырын бір маманның шешімімен түсіндіру мүмкін емес.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Тістегі қорғасын іздері ортағасырлық теңсіздікті аңғартты
• Полиэтиленді өңдеудің жаңа тәсілі оның жабысуын 90 есеге дейін арттырды
• Тышқан миының липид картасы 539 химиялық аймақты көрсетті