Айқын қыз бен Жарылқасын қожа айтысы (1-бөлім)

Айқын:
Қожеке, есенсіз бе, сәлем бердік,
Мүбәрәк дидарыңды жаңа көрдік.
Жүзіңде рақымың бар жан екенсің,
Жоқ шығар көңілінде такаппарлық.
Өзің біл сөйлескенде не деріңді,
Әлік алып, қолыңды көрісерлік.

Жарылқасын:
Жарқыным, сәлем берсең, сәлемет бол,
Жетеді мұратына өлмеген құл.
Сіз сәлем берсеңіз, біз әлік алдық,
Сүндеті пайғамбардың қазулы жол.
Көріссең, көрісем деп айтқан сөзің
Әрқашан шариғатқа теріс емес бұл.
Таранған тотықұстай бала екенсің
Және де екі бетің – алқызыл гүл.
Порымың қатарыңнан артық екен
Болғанда қасың қара, шашың сүмбіл.
Ат біліп, жүз танымақ бір ғанибет
Абзал-дүр сөйлеспекке атың білдір!

Айқын:
Бексары – әкем аты, Айқын – атым,
Сүйгеннен Айымторы дейді халқым.
Бекмұрат бірге туған жалғыз ағам,
Осылайша айтайын сөздің салтын.
Осындай түсіндіріп тамам еттім,
Шұбалтып, не қылайын сөздің артын?!
Көңілімді қалдырар деп ойламаймын,
Секілді сөзің – жібек, жүзің – алтын.
Адамзат айтса, білер, ашса, көрер,
Білмейді бұл жақтағы сізді халқым.
Қожеке, өзің айтып, білдірмесең,
Қожаңның кім біледі қазақ, сартын?

Жарылқасын:
Ойлап ем бір бала деп жүзің жарқын,
Тілің – кілт, кеудең – сандық, ақылың – алтын. Ақылың көп те болса, шашың ұзын,
Жібердің келістірмей сөздің артын.

Қыз Торы, мына сөзің не дегенің
Қожаның білмеймін деп қазақ, сартын?
Қазының сондай жақсы баласымын,
Еліңде жөн білетін жоқ па қартың?

Айқын:
Қожеке, сөзің – шырын, жүзің – алтын,
Тартты ма малал келіп, көңілің салқын.
Айтты деп мұндай сөзді көңіліңе алма,
Айтып ем әшейін-ақ сөздің салтын.
Қылатын елді таныс қосшы еді
Сұрамай, қайдан білсін сізді халқым?
Баян қыл, тақсыр, маған өз затыңды,
Бабаңа кір келетін жері бар ма,
Атаңның айтсаң маған қойған атын!?

Жарылқасын:
Айт десеңіз, айтайын атымды мен,
Қылайын сізге баян затымды мен.
Темір, жауһар артығы асыл тас-ты
Көтерсең, айламенен батымды сен.
Ер тұтып, әйел басың сөз айтасың,
Болмаспын өтірікші батыр десем.
Атымды өздігіңмен біле алмассың,
Қыз Айқын, өзім айтып, білдірмесем.

Өтіпті бізден бұрын Хазірет Әлі
Ұжмақтан шыққан оның Зұлпықары.
Сұрасаң, арғы атамды Сүгірәлі,
Бергі атам онан туған Ібірәлі.
Бабам – хан, атам – Нұржан, әкем – сері,
Пір тұтып, қол тапсырған жұрттың бәрі.

Сұрасаң, өзім атым – Жарылқасын,
Жел сөздің қайдан білдің табылмасын?
Атам мен өз атымды баян қылып,
Келтірдім осылайша сөздің нәшін.

Айқын:
Қожеке, нағыз әулет пір екенсіз,
Артықша сөйлер сөзге дүр екенсіз.
Қожеке, нағыз әулет пір де болсаң,
Жел сөзбен жеңіл тартып жүр екенсіз.
Қожаға нағыз өлең бұйрық емес,
Қоймасаң, ата жолын кір етерсіз.

Жарылқасын:
Өнерді Тәңірім берген, Айқын, маған,
Ер едім айтар сөзден тоқталмаған.
Тілеуқор нағыз пірдің баласымын,
Бармаспын жамандыққа келсе шамам.
Орынсыз жаман сөзді айта алмаймын,
Ұятты Тәңірім берген, Айқын, маған.
Бұл өлең ұят болса, неге айтасың?
Естідім сен де оқыпсың Құран кәләм.
Бұл өлең күнә де емес, сауап та емес,
Айтады күнә ғой деп білмес надан.
«Жығылған сүрінгенге күлер» деген,
Келді ме соның кері, Айқын, саған?