Отбасылық бюджетті жұбайыңызбен қалай жоспарлауға болады

Ай соңында ортақ ақша қайда кеткенін түсіну үшін жұбайлар бюджетті айдың басында бірге жоспарлай алады. Отбасылық бюджет дегеніміз — айлық таза кірісті, ортақ шығынды, жеке қажетке қалатын соманы және жинақ мақсатын алдын ала келісу. Оны жүргізудің бір ғана дұрыс үлгісі жоқ: бастысы, екі адам да жоспарды түсініп, оған келісуі.

Отбасылық бюджетке ортақ ереже керек, бірақ бір ғана үлгі жоқ

Бір жұп барлық кірісті біріктіріп, ортақ жоспар жасайды. Екіншісі ақшасын бөлек ұстап, бірге төлейтін шығындарды бөліседі. Үшінші нұсқада ортақ және жеке қаражат қатар жүреді. Ұлыбританиядағы ақша мәселелері жөніндегі MoneyHelper қызметі (MoneyHelper) осы үлгілерді қарастырып, ортақ шығынға жарнаны тең бөлуге немесе әр адамның кірісіне сай белгілеуге болатынын түсіндіреді. Жеке қажетке бөлек ақша қалдыру да мүмкін.

Тең бөлу қарапайым көрінгенімен, табыс көлемі әртүрлі болса, екі адамға бірдей салмақ түспеуі ықтимал. Сондықтан жарнаның әділ мөлшерін жұп өз кірісі мен шығынын қарап анықтайды. Ортақ шот ашу да міндетті шарт емес: келісілген сомалар мен төлемдерді басқа тәсілмен де жоспарлауға болады.

Мұнда дайын пайызды барлық отбасыға ортақ норма деп қабылдамаған жөн. Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің 2023 жылғы зерттеуінде сауалнамаға жауап бергендердің 18,2%-ы ортақ бюджет жүргізетінін айтқан. Бұл — зерттеу нәтижесі ғана; ол нақты жұпқа қанша үлеспен жарна қосу керегін көрсетпейді.

Кіріс пен шығынды нақты сандармен салыстырыңыз

Алдымен әңгімеге тыныш уақыт таңдап, ортақ және жеке мақсаттарыңызды талқылаңыз. «Әділ бөлу» әр адамға әртүрлі көрінуі мүмкін. Бірі шығынды тең бөлуді қолайлы санаса, екіншісі әр адамның кірісін ескеруді жөн көруі ықтимал. Кінә тағудың орнына ортақ шешім іздеп, екі жақтың да не күтетінін анықтап алыңыз.

Жоспарды болжамға емес, нақты сандарға сүйеніп құрыңыз. Екеуіңіздің ай сайын қолдарыңызға тиетін таза табысты қосыңыз. Содан кейін соңғы бірнеше айдағы банк көшірмесін, түбіртекті немесе шығын жазбасын қарап, жалдау ақысы, азық-түлік, коммуналдық төлем, жол және балаға жұмсалатын қаржыны белгілеңіз.

Юта штаты университетінің кеңейту қызметі (Utah State University Extension) бірге шоттарды қарап, айлық кірісті қосып, шығындарды санаттарға бөлуді ұсынады. Санат дегеніміз — бір мақсатқа жұмсалатын төлемдерді бір жерге топтау. Мысалы, азық-түлікке кеткен ақшаны жол шығынынан бөлек жазсаңыз, әр бапқа қанша қаражат кететінін салыстыру жеңілдейді.

Санаттардың жалпы сомасын айлық таза кіріспен салыстырыңыз. АҚШ-тың Тұтынушылардың қаржылық қорғанысы бюросы (Consumer Financial Protection Bureau, CFPB) соңғы бірнеше айдағы шығынды қарауды, сирек төлемдер мен жинақты бюджетке қосуды ұсынады. Сондай-ақ есептегі қалдықты банк көшірмесіндегі нақты қалдықпен салыстырып тексерген жөн. Жоспардағы бос ақша шоттағы сомамен сәйкес келмесе, ұмыт қалған төлемді іздеңіз.

Сирек шығын мен жинақты да айлық жоспарға енгізіңіз

Ай сайын қайталана бермейтін төлемдер де бюджетке әсер етеді. Медицина, оқу киімі, сыйлық, маусымдық шығын, туыстарға көмек немесе жылына бір рет төленетін қызмет еске түспей қалуы мүмкін. Соңғы бірнеше айдағы жазбаны қарап, осындай төлемдерге ай сайын бөлек сома жоспарлаңыз. Нақты сомасы белгісіз шағын шығындарға да жеке бап қалдыруға болады.

Жинақты шығыннан артылған ақша болса ғана қарастыратын қалдық деп емес, жоспардағы жеке бап деп белгілеңіз. Алдымен бір нақты мақсатты таңдаңыз: күтпеген жағдайларға қор жинау немесе ортақ мақсатқа қаражат бөлу. Ай сайын қосатын соманы кіріспен салыстырыңыз. Барлық бапты қосқанда жоспар таза табыстан асып кетсе, сомаларды қайта қарау керек.

MoneyHelper сипаттайтын тәсілдердің бірі — ортақ шығынды 50/50 бөлу немесе жарнаны кіріске қарай белгілеу. Жеке шығынға да келісілген ақша қалдыруға болады. Сондай-ақ екеуіңіз келіспейінше жұмсалмайтын ірі сатып алу шегін алдын ала белгілей аласыз. Шекті соманы өз жағдайларыңызға сай таңдап, екеуіңіз де келісілген ережені түсініп алыңыз.

Теңгемен есептелген үлгі жоспарды түсіндіреді

Шартты мысал: ерлі-зайыптылардың айлық таза табысы бірге 600 000 теңге делік. Олар ортақ қажеттіліктерге үй ақысына 180 000, азық-түлікке 120 000, коммуналдық төлемге 35 000, жолға 40 000 және бала шығынына 25 000 теңге бөледі. Бұл баптардың жиыны — 400 000 теңге.

Бұған сирек кездесетін шығындарға 20 000, күтпеген жағдай қорына 30 000 және ортақ мақсатқа 40 000 теңге қосады. Әрқайсысының жеке қажетіне 50 000 теңгеден қалдырып, ұсақ қосымша шығынға 10 000 теңге жоспарлайды. Есептің жиыны: 400 000 + 20 000 + 30 000 + 40 000 + 100 000 + 10 000 = 600 000 теңге.

Бұл орташа отбасыға арналған норма емес, есепті түсіндіретін шартты мысал. Нақты сома әр жұптың кірісі мен шығынына қарай өзгереді. Егер барлық жоспарланған бап табыстан асып кетсе, жұмсалатын соманы қысқарту немесе кейбір мақсатты кейінге қалдыру туралы бірге шешіңіз.

Ай сайынғы тексеріс жоспарды шынайы етеді

Жиі кездесетін қателіктің бірі — тек тұрақты төлемдерді есептеп, сирек шығынды ұмыту. Екіншісі — нақты шығындарды тексермей, ақшаны қалай жұмсау керек деген болжамға сүйеніп есептеу. Банк көшірмесі мен түбіртекті салыстыру осы айырманы байқауға көмектеседі.

Тағы бір қателік — бір ғана үлгіні барлық жұпқа міндетті санау немесе жеке ақша туралы мүлде сөйлеспеу. Әр адамға қалатын соманы және ірі сатып алуға қатысты келісімді алдын ала белгілеңіз. Ортақ қаражаттың жайын екі тарап та түсінуі керек.

Utah State University Extension бюджетті ай сайын қайта қарап, қажет болса түзетуді ұсынады. Ай басында кірісті, ортақ төлемді, жеке қажет пен жинақты бірге белгілеңіз. Ай соңында жоспарланған сомаларды нақты шығынмен салыстырып, келесі айдың есебін жаңартыңыз. Тұрақты талқылау жоспарды өзгермейтін ереже емес, екеуіңіз бірге қолданатын жұмыс құралы етеді.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Нарықты зерттеу арқылы дағдыны ақылы қызметке қалай айналдыруға болады
• Қауіпсіздік қорын жинау: айлық межені есептеп, неден бастау керек
• Азық-түлік шығынын азайту: апталық мәзір мен сатып алу тізімі