Қауіпсіздік қорын жинау: айлық межені есептеп, неден бастау керек

Күтпеген емделу немесе үйді жөндеу керек болғанда, сол шығынды күнделікті бюджеттен төлеу оңай емес. Қауіпсіздік қоры осындай жоспардан тыс жағдайға және кірістен айырылуға арналған бөлек ақша. Оны жинауды үлкен сомадан емес, өзіңіз тұрақты бөле алатын мөлшерден бастауға болады.

Қауіпсіздік қоры күнделікті бюджеттен бөлек тұрады

Бұл қор жоспарланған сатып алуға немесе ай сайынғы әдеттегі төлемге арналмайды. Оның міндеті — алдын ала болжау қиын шығын шыққанда қаржылық қысымды азайту. Мысалы, көлік жөндеуге ақша қажет болса, оны демалысқа деп жинаған қаражатпен шатастырмайсыз.

Қордың көлемін есептегенде жалақыны түгел негізге алудың қажеті жоқ. Алдымен қысқартуға келмейтін айлық шығынды табыңыз: баспана, азық-түлік, коммуналдық төлем, жол, денсаулыққа қажет төлемдер және өзге тұрақты міндеттемелер. Қор осы шығындарды белгілі бір уақыт өтеуге жетуі керек.

Қазақстанның Fingramota.kz материалы үш-алты айлық шығынды үлгі меже ретінде келтіреді. АҚШ-тың Федералдық депозиттерді сақтандыру корпорациясы (FDIC) кемінде алты айлық күнкөріс шығынын нысана етуді ұсынады. Бұл — жоспарлауға арналған бағдарлар, бәріне бірдей міндетті сома емес. Қажетті мөлшер адамның кірісі мен жағдайына байланысты.

Айлық шығынды есептеп, алғашқы межені қойыңыз

Fingramota.kz ұсынған қарапайым есеп мынадай: айлық шығын сомасын қор қамтитын ай санына көбейтіңіз. Егер міндетті шығынды есептемей, тек жалақының белгілі бір бөлігін межеге алсаңыз, қордың нақты қажет мөлшері көрінбеуі мүмкін.

Есепке бір айдың жазбасын ғана негіз етпеңіз. АҚШ-тың Қаржылық тұтынушыларды қорғау бюросы (CFPB) бірнеше айлық шығынды қарап, сирек кездесетін медициналық, маусымдық және басқа төлемдерді де ескеруді ұсынады. Мәселен, ай сайын түспейтін төлем ұмыт қалса, жинау жоспарыңыздағы бос ақша шын мәнінде қолжетімді болмауы ықтимал.

1. Кіріс пен міндетті төлемді жазып шығыңыз. Бір айдағы таза кірісті және тұрақты шығындарды белгілеңіз. Бұған қоса, бірнеше айдағы жазбаны қарап, ара-тұра төленетін шығындарды да қосыңыз.
2. Қазір бөлуге болатын соманы анықтаңыз. Орташа айлық кірістен шығындар мен бұрын жоспарлаған жинақты алып тастаңыз. Қалғаны — жинауға болатын қаражаттың шамасы. Қалдық нөл немесе теріс болса, үлкен міндеттеме алмаңыз: шағын, орындауға болатын мөлшер таңдаңыз.
3. Алғашқы межені белгілеңіз. Әуелі бір күтпеген шығынды жабатын шағын мақсат қоюға болады. Одан кейін бір айлық міндетті шығынды, жағдайыңызға қарай үш-алты айлық шығынды нысана етіңіз.

Барлық отбасыға ортақ жалғыз бастапқы сома жоқ. Сондықтан алғашқы межені өз бюджетіңізге сай қойып, кіріс пен шығын өзгерген сайын қайта қарап отырыңыз.

Шағын аударымды тұрақты әдетке айналдырыңыз

Қорға бөлетін сома әр адамның жағдайына байланысты. Қазір көп ақша бөле алмасаңыз, бұл жинауды кейінге қалдыруға себеп емес. CFPB кез келген қолжетімді шағын сомадан бастауға болатынын айтады. Ең бастысы — күнкөріске қажет ақшаны сарқып жіберетін мөлшерді таңдамау.

Мысал үшін ғана: айлық кірісіңіз 250 000 теңге, міндетті шығыныңыз 200 000 теңге делік. Қалған 50 000 теңгенің ішінен қауіпсіздік қорына ай сайын 10 000 теңге бөлуді таңдадыңыз. Бұл бос қалған соманың бестен бірі, ал айлық кірістің 4 пайызы.

Осы мысалда бір айлық міндетті шығынға тең алғашқы меже — 200 000 теңге. Ай сайын 10 000 теңгеден жинағанда, оған 20 айда жетесіз. Үш айлық шығын межесі 600 000 теңге болады; сол аударыммен оған 60 ай кетеді. Бұл есепте пайыздық табыс, инфляция және кіріс пен шығынның өзгеруі қарастырылмаған. Сондықтан соманы да, мерзімді де жағдайға қарай қайта есептеу керек.

Аударымды кіріс түскен күнге жақын жоспарлауға болады. Автоматты тұрақты аударым жинақты жүйелі етуі мүмкін. Бірақ төлем жасалатын күні шотта күнделікті шығынға жететін ақша қалатынын тексеріңіз. CFPB шоттағы қалдықты бақыламасаңыз, қаражат жетпегені үшін комиссия туындауы ықтимал екенін ескертеді. Қолмен аударсаңыз, әр жалақыдан кейін бір күнді белгілеп, сол тәртіпті ұстаныңыз.

Қорды бөлек сақтап, қажет кезде қайта толықтырыңыз

Қор күнделікті жұмсалатын ақшамен араласып кетсе, оны байқамай басқа мақсатқа жұмсау оңай. Сондықтан қаражатты бөлек әрі қажет болғанда қолжетімді жерде ұстаңыз. Қай жағдайларда пайдаланатыныңызды алдын ала айқындап алған дұрыс: жоспардан тыс емделу, үй не көлік жөндеу немесе кірістен айырылу — осы қорға арналған мысалдар.

Үйде қолма-қол сақтау қолжетімді көрінуі мүмкін, бірақ мұндай ақшаның жоғалу не ұрлану қаупі бар. Қандай тәсілді таңдасаңыз да, қор қауіпсіз болып, қажет кезде алуға болатын жерде тұрғаны жөн. Оны күнделікті саудаға немесе алдын ала жоспарланған сатып алуға жұмсамауға тырысыңыз.

Қордан ақша алуға тура келсе, өзіңізді кінәлаудың қажеті жоқ: ол дәл сондай күтпеген жағдайға арналған. Шығыннан кейін мүмкіндігіңізге қарай тұрақты аударымды қайта бастап, қорды біртіндеп толықтырыңыз. Демалысқа арналған қаражат пен ай соңындағы әдеттегі жетіспеушілікті осы қордан төлеу оның мақсатын көмескі етеді.

Жинауды қиындататын қателерден сақтаныңыз

• Кірістің белгілі бір пайызын бәріне ортақ ереже санау. Fingramota.kz материалында жалақының 10 немесе 20 пайызын бөлу мысалдары бар, бірақ жинақ мөлшері адамның жағдайына тәуелді. Күнкөріске қажет ақшаны қысқартып жібермеңіз.
• Тек бір айдың шығынын есепке алу. Бірнеше айлық жазбаны қарамасаңыз, ара-тұра шығатын міндетті төлемдер ұмыт қалуы мүмкін.
• Қорды күнделікті ақшамен араластыру немесе жоспарсыз жұмсау. Күтпеген шығынға пайдаланған соң, оны қайта толықтыру жоспарын жалғастырыңыз.
• Шоттағы қалдықты тексермей автоматты аударым орнату. Төлем күні қаражат жетпесе, комиссия алынуы ықтимал.

Практикалық түйін: бүгін бір айлық кіріс пен міндетті шығынды жазып, қолжетімді ең шағын тұрақты соманы таңдаңыз. Алғашқы мақсат — бірден үлкен қор жинау емес, төтенше жағдайға арналған ақшаны бөлек ұстап, мүмкіндігіңізге сай жүйелі толықтыру.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Азық-түлік шығынын азайту: апталық мәзір мен сатып алу тізімі
• Тұрақсыз табысты жоспарлау: ақшаны аптаға бөлудің жолы
• Баланың қалта ақшасын жоспарлауды үйрететін 3 қарапайым қадам