Мазмұнға өту
Мақала жариялау
Bilimger Journal №6 / 2026 шығарылымына мақала қабылдануда·QR-кодты сертификат Журнал №6 мақала қабылдануда·8 орын қалды 8 орын қалды Жариялау

: «» · ₸

Мақалаңызды журналға дайындаңыз: 3 тілде аннотация, ӘОЖ коды және ГОСТ бойынша әдебиеттер — Word файлмен. Рәсімдеу
Bilimger Media
3 мин оқу 27 оқылым

2011 жылдың басынан бастап Қазақстанда ЖЭК объектілерінің жалпы саны 23-тен 136-ға дейін ұлғайды. ЖЭК қондырғыларының қуаты 94 МВт-тан (2011 жыл) 2065 МВт-тан (2022 жылғы маусым) артық өсті, бұл ЖЭК үлесінің электр энергиясын өндіру құрылымында 3,7% - ға дейін ұлғаюына әкелді. Қазіргі уақытта ЖЭК негізіндегі жұмыс істеп тұрған электр станцияларының жалпы саны келесідей (2022 жылғы маусымдағы жағдай бойынша):

Кесте 1. ЖЭК негізіндегі жұмыс істеп тұрған электр станциялары және олардың қуаты

ЖЭК Жұмыс істеп тұрған электр станциялар саны Шектік шықпалық қуаты, МВт
Гидроэлектростанциялар 40 229,04
Күн электростанциялар 51 1093
Жел электростанциялар 40 684
Биоэлектростанциялар 5 7,82

2022 жылдың соңына дейін жалпы қуаты 290 МВт ЖЭК негізіндегі 10 қосымша электр станциясы пайдалануға беріледі. 2025 жылға қарай ЖЭК белгіленген қуаттылығы кемінде 3000 МВт жұмыс істейтін болады (РФЦ-мен 143 шарт жасалды).

Бұл өсудің негізгі факторлары:

  • ЖЭК-ті қолдау үшін заңнама (2009 жылдан бастап және оны одан әрі жетілдіру): жауапты мекемелер құру (ЖЭК-ті қолдау жөніндегі есеп айырысу-қаржы орталығы), нарықтық тетіктерді дамыту (аукциондар мен инвестициялық преференцияларды енгізу, "жасыл" тариф кепілдігі, электр энергиясын сатып алуға кепілдіктер);
  • Баламалы энергетикаға инвестициялар да маңызды рөл атқарды. Қазіргі уақытта ЖЭК жобаларына (қуат тұрғысынан) негізгі инвесторлар даму банктері және шетелдік компаниялар (Total Open SA, Solarnet, Hevel, China Power International Holding) болып табылады.

Қол жеткізілген нәтижелерге қарамастан, ЖЭК секторының одан әрі серпінді дамуына елеулі кедергі келтіретін бірқатар факторлар бар. Біздің ойымызша, келесі аспектілерді бөліп көрсету керек:

  • Заңнамалық база: елдің энергия теңгеріміндегі ЖЭК үлесінің ұлғаюымен, сондай-ақ кешеннің тұтастай дамуымен 2009-2014 жылдары әзірленген заңнамалық база ескірген және жекелеген тақырыптық бағыттар бойынша пысықтауды талап етеді. ЖЭК секторын дамытудың жаңа, неғұрлым кешенді стратегиясы қажет.
  • Тепе-теңдік қуатының шектелуі: энергетикалық қауіпсіздік кез-келген энергетикалық жүйе үшін маңызды мәселе болып табылады. Сондықтан энергия жүйесін тұрақтандыру мақсатында меншікті маневрлік қуаттарды дамыту үшін жағдай жасау қажет: мысалы, энергияны сақтау жүйелерін, басқа икемді көздерді енгізу және т. б.
  • Инвестициялар: жоғарыда айтылғандай, Қазақстанда ЖЭК бойынша жобалардың көпшілігі шетелдік инвестициялар есебінен, яғни АҚШ долларымен іске асырылады. Әрине, инвесторлар үшін валюталық тәуекелдер бар. Көптеген жобалардың ұзақ өтелу мерзімі, сондай-ақ аукциондарда ұсынылатын қуаттың аздығы (өткен жылы небәрі 250 МВт ұсынылды) көпшілікті қорқытады.
  • Тарифтік саясат: дәстүрлі электр энергиясының тарифтерімен салыстырғанда ЖЭК-тің ағымдағы жоғары тарифтері ЖЭК-ті мемлекеттік қолдаусыз бәсекеге қабілетсіз етеді. Дәстүрлі энергияға жоғары тарифтермен ЖЭК-тің бәсекеге қабілеттілігі өте нақты болып көрінеді. Осыған байланысты теңдестірілген тарифтік саясатты қамтамасыз ету қажет.
  • ЖЭК-ті энергетикалық жүйеге біріктіру үшін дамымаған инфрақұрылым: тозу және төмен өткізу қабілеттілігі қолданыстағы ЖЭК қуатын энергетикалық жүйеге толық біріктіруге мүмкіндік бермейді. Тиісті инфрақұрылымды дамыту, мысалы, шалғай және оқшауланған аумақтарда, мемлекеттің белгілі бір қолдауымен, әлеуетті инвесторлар үшін тартымды болуы мүмкін және мұндай учаскелер ЖЭК объектілерін салу үшін сақталуы мүмкін.

Қазақстандағы ЖЭК секторы елеулі өзгерістер қарсаңында тұр, және көп нәрсе негізінен ел Үкіметінің одан арғы қадамдары мен шешімдеріне байланысты. Қазақстан қуатты табиғи әлеуетке және ЖЭК-ті дамыту үшін базалық тетікке ие, ол қазірдің өзінде электр энергиясын өндіру құрылымындағы ЖЭК-тің 3% үлесін қамтамасыз етті. Жаңартылатын энергетика саласы "қозғалыста" болуы және жаңа сын-қатерлерге жауап беруі тиіс.

2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізу мақсаты өте өршіл, бірақ ЕО мен Қытай сияқты әлемнің ірі экономикаларының ұқсас мақсаттарынан шабыттандырады. Осы мақсатқа жету үшін әр сала үшін жол карталары, сондай-ақ парник газдар шығарындыларына тиімді баға белгілеу және олардың жеке сектор нарығы сияқты күшті ынталандырулар қажет, бұл соңғысын экономикалық негізделген декарбонизация шешімдерін қабылдауға итермелейді. Қазба отынына сұраныстың төмендеуінің сөзсіз басталуын ескере отырып, Қазақстан мұнай-газ секторына жаңа инвестициялар үшін өсіп келе жатқан Халықаралық бәсекелестік жағдайында инвесторлар үшін тартымды жағдайларды қаншалықты қамтамасыз ете алатынын талдап, бағалауы қажет.

Бусурманова Эсемгул Изтургановна, Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг  университеті (Yessenov University), «Энергетика және автоматтандыру» кафедрасының профессор ассистенті

Жұмысыңызды тапсырмас бұрын тексеріңізМәтінді тексеру Сауаттылық, құрылым, ғылыми стиль, ГОСТ — түзетулерімен · тіркелусізҚателер түзетуімен Тексеру

Соңғы жаңарту: 1 желтоқсан 2025, 12:57

Авторы
Бусурманова Эсемгул Изтургановна

Материал пайдалы болды ма? Бөлісіңіз

WhatsApp Telegram

Мақала құжаттары

Мақаланың жарияланғаны туралы анықтама (PDF)

Автор

Bilimger Media

Пікірлер

Пікір қалдыру үшін аккаунтқа кіріңіз

Әзірге пікір жоқ — алғашқы болыңыз.

Авторларға

Сіз де өз мақалаңызбен бөлісіңіз

Мақалаңызды жариялап, сертификат пен журналды бірден алыңыз. Жарияланым Google мен Yandex-те табылады.

  • Сертификат (QR-коды бар)
  • Google, Yandex жүйелерінде шығады
  • Журналға шығады (онлайн)
  • Анықтама, журнал
  • Жеке кабинетте құжаттар сақталады
  • Мақалаға тұрақты сілтеме

2015 жылдан бері · ресми тіркелген журнал

Мақала жариялау

Осы тақырыптағы материалдар

Университет

Әдебиеттер тізімін ГОСТ бойынша рәсімдеу: 20 дайын үлгі

Әдебиеттер тізіміндегі қате бірден көзге түседі: қиғаш сызық жоқ, бет аралығы түсіп қалған, сайттың қаралған күні жазылмаған. ГОСТ 7.1–2003 мен ГОСТ 7.0.5–2008 талаптарын, мәтіндегі сілтемені, тізімді реттеу тәсілдерін және 20 дайын үлгіні бір жерге жинадық.

Bilimger Media 13 мин
Университет

ӘОЖ коды (УДК): не үшін керек және мақалаға қалай анықталады

ӘОЖ коды мақаланың ең бірінші жолында тұрады, бірақ студенттер оны жиі қате таңдайды. Жүйенің құрылымын, көмекші белгілерді, жиі пәндерге үлгі кодтарды, МРНТИ-ден айырмасын және кодты өз мақалаңызға анықтаудың 6 қадамын түсіндіреміз.

Bilimger Media 10 мин
Университет

Магистрант жарияланым талаптары: қанша мақала, қайда және қашан

Магистрантқа қанша мақала керек, қай басылым есептеледі, қашан жариялау керек? Талапты ЖОО ережесі, кафедра және ғылыми жетекші анықтайды. Нұсқаулықта жарияланым түрлері, екі жылдық жоспар, ресми тізім үлгісі және кафедраға қоятын сұрақтар бар.

Bilimger Media 10 мин
Университет

Аннотация үлгісі: қазақ, орыс, ағылшын тілінде қалай жазылады

Ғылыми мақала мен дипломдық жұмысқа аннотация жазудың толық нұсқаулығы: бес бөліктен тұратын құрылым, көлемі, кілт сөздер, бір мақалаға қазақ, орыс, ағылшын тіліндегі дайын үлгі, сөйлем клишелері және машиналық аударманың жиі қателері.

Bilimger Media 12 мин