Мазмұнға өту
Мақала жариялау
Bilimger Journal №6 / 2026 шығарылымына мақала қабылдануда·QR-кодты сертификат Журнал №6 мақала қабылдануда·7 орын қалды 7 орын қалды Жариялау

: «» · ₸

Asylbek Almas
2 мин оқу 37 оқылым

1913 жылы 2 ақпаннан бастап Орынбор қаласында аптасына бір рет, 1915 жылы аптасына 2 реттен шығып тұрған “ Қазақ” газеті- еліміздің баспасөз тарихындағы алғашқы қоғамдық-саяси және әдеби газеттің бірі, әрі бірегейі. Алғашқы редакторы- Қостанай өңірінің тумасы, бар өмірін қазақ халқының мүддесіне арнаған, бір ғасырда бір туар Алаш зиялысы Ахмет Байтұрсынұлы болды. Газеттің басылып шығуына алғаш қаржы жинастырып, әрі қалтасынан қаражат шығарған Ахмет ишан Оразаев еді. Байтұрсынұлынан кейін газеттің екінші редакторы қызметін қоғам қайраткері, Алаш публицисі Міржақып Дулатұлы атқарды. Бастырушысы Мұстафа Оразаев, кейін “Азамат” серіктігі болған. Газеттің 1918 жылғы редакторы Жанұзақ Жәнібеков. Барлығы газет нөмірінің 265 саны жарық көрген.

Газетте XX ғасырдың басындағы қазақ жұртының саяси-әлеуметтік өмірінің ең түйінді мәселелеріне, шаруашылық жағдайына, жер мәселесіне, басқа елдермен қарым-қатынасына, оқу-ағарту, бала тәрбиесіне, әдебиет пен мәдениет, әдет-ғұрып, салт-санаға, тарих пен шежіреге арналған Ә.Бөкейхановтың, Ш.Құдайбердиевтің, М.Жұмабаев пен С.Дөнентаевтың, Б.Майлин, С.Торайғыров, Ғ.Қарашев, А.Мәметов, Б.Серікбаев, Р.Малабаев, Қ.Қоңыратбаев сынды әдебиетіміздің дамуына үлесін қосқан ардақты бабаларымыздың ғылыми шығармалары, әңгіме, өлеңдері басылып, аудармалар туралы сын мақалалар мен қатар Л.Толстойдан, А.Чеховтан, М.Лермонтовтан, В.Короленкодан алғашқы аудармалар жарық көрген.

“Қазақ” газеті алғашында жаны жайсаң қайырымды жандардың қалтасынан шығарып берген қаражатына шыққан деп жоғарыда айтып өттік. Бірақ әңгіме бұда емес. Тарихқа үңілетін болсақ сол заманда қазақ халқы басынан қиын кезеңді өткізіп жатты. Ақ патша орнынан тайып, басшылық билік революцияға ұшырап, ел арасы екіге бөлінген заман еді. Осынау аласапыранда халық қамын ойлаған бай-оғландар қарап жатпай пұл жиып жарлы, кедейлерге үлестіріп беріп жатты. Сондай игі істің бірі осы “Қазақ” газетіне жарияланған болатын. “Ардақты “Қазақ” басқармасына” атты алғыс хаты газет нөмірлерінің біріне басылған екен. Хатта Манаф Тұрғанбаев атты Уфадағы “Ғалия” медрессесінің шәкірті жазған жолдар: “Биыл пұлдан кемтарлығымды білдіріп, Семей шаһарында тұратын Әбдірахман мырза Иусуфұғлына хат жазып едім, сол кісі мынау төмендегі бауырлардан жәрдем жиып жіберіпті”-делінгенде, астына жәрлем берген адамдардың есімдері һәм берген тиын-тебендері көрсетілген. Хаттың соңғы тұсында барлығы 50 сом, 90 тиын қаражат жиналғанын, осы хатты баспаға басуын өтінген. “Таршылық уақытта жақсылық қылған ағайындарға һәм Әбдірахман мырзаға тәңірі жарылқасын” айтып, ыстық лебізін білдіріп өткен.

Ел басына күн туған уақытта қиналған жанға қол ұшын берген мейірбан азаматтардың осындай кайырымды әрекеттері “Қазақ” баспасында жарық көруін жалғастыра бермек.

Сын сағатта туып, Алаш автономиясының үніне айналған, “Қазақ” газеті халық алдындағы өз миссиясын ойдағыдай орындады.

Асылбек Алмас Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті Журналистика факультетінің 1-курс студенті

Соңғы жаңарту: 4 наурыз 2026, 21:12

Авторы
Асылбек Алмас

Материал пайдалы болды ма? Бөлісіңіз

WhatsApp Telegram

Мақала құжаттары

Мақаланың жарияланғаны туралы анықтама (PDF)

Автор

Asylbek Almas

Пікірлер

Пікір қалдыру үшін аккаунтқа кіріңіз

Әзірге пікір жоқ — алғашқы болыңыз.

Авторларға

Сіз де өз мақалаңызбен бөлісіңіз

Мақалаңызды жариялап, сертификат пен журналды бірден алыңыз. Жарияланым Google мен Yandex-те табылады.

  • Сертификат (QR-коды бар)
  • Google, Yandex жүйелерінде шығады
  • Журналға шығады (онлайн)
  • Анықтама, журнал
  • Жеке кабинетте құжаттар сақталады
  • Мақалаға тұрақты сілтеме

2015 жылдан бері · ресми тіркелген журнал

Мақала жариялау

Осы тақырыптағы материалдар

Университет

Әдебиеттер тізімін ГОСТ бойынша рәсімдеу: 20 дайын үлгі

Әдебиеттер тізіміндегі қате бірден көзге түседі: қиғаш сызық жоқ, бет аралығы түсіп қалған, сайттың қаралған күні жазылмаған. ГОСТ 7.1–2003 мен ГОСТ 7.0.5–2008 талаптарын, мәтіндегі сілтемені, тізімді реттеу тәсілдерін және 20 дайын үлгіні бір жерге жинадық.

Bilimger Media 13 мин
Университет

ӘОЖ коды (УДК): не үшін керек және мақалаға қалай анықталады

ӘОЖ коды мақаланың ең бірінші жолында тұрады, бірақ студенттер оны жиі қате таңдайды. Жүйенің құрылымын, көмекші белгілерді, жиі пәндерге үлгі кодтарды, МРНТИ-ден айырмасын және кодты өз мақалаңызға анықтаудың 6 қадамын түсіндіреміз.

Bilimger Media 10 мин
Университет

Магистрант жарияланым талаптары: қанша мақала, қайда және қашан

Магистрантқа қанша мақала керек, қай басылым есептеледі, қашан жариялау керек? Талапты ЖОО ережесі, кафедра және ғылыми жетекші анықтайды. Нұсқаулықта жарияланым түрлері, екі жылдық жоспар, ресми тізім үлгісі және кафедраға қоятын сұрақтар бар.

Bilimger Media 10 мин
Университет

Аннотация үлгісі: қазақ, орыс, ағылшын тілінде қалай жазылады

Ғылыми мақала мен дипломдық жұмысқа аннотация жазудың толық нұсқаулығы: бес бөліктен тұратын құрылым, көлемі, кілт сөздер, бір мақалаға қазақ, орыс, ағылшын тіліндегі дайын үлгі, сөйлем клишелері және машиналық аударманың жиі қателері.

Bilimger Media 12 мин