Университет қабырғасында волейбол спортын тиімді дамыту жолдары: шқту тәжірибесі

Мақала авторы: Серіков Алдияр Рауанұлы

Халықаралық инженерия мектебінің

«Көліктік машина жасаудағы смарт технология және жасанды интеллект» ББ 2-курс студенті, тобы 25-СТИК-1

Жетекшісі: Қайратбекұлы Талғат

Оқу орны: Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті

Аңдатпа

Бұл мақалада жоғары оқу орындарында волейбол спортын тиімді дамыту мәселелері және студенттердің спорттық белсенділігін арттыру жолдары қарастырылады. Волейбол — жастардың физикалық дайындығын жетілдіруге, командалық қарым-қатынасын нығайтуға және көшбасшылық қасиеттерін қалыптастыруға ықпал ететін командалық спорт түрі. Мақалада Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университетінің волейболдан қол жеткізген жетістіктері мысал ретінде қарастырылып, университет жағдайында спортты дамытудың практикалық бағыттары ұсынылады. Атап айтқанда, студенттік волейбол лигасын ұйымдастыру, факультетаралық жарыстар өткізу, тұрақты жаттығулар жүйесін қалыптастыру және студенттік өзін-өзі басқару ұйымдарының қатысуын арттыру мәселелеріне назар аударылады.

Түйін сөздер: волейбол, студенттік спорт, дене шынықтыру, ШҚТУ, салауатты өмір салты, командалық жұмыс, жастар саясаты, көшбасшылық, спорттық белсенділік.

Кіріспе

Қазіргі қоғамда жастардың денсаулығын сақтау, дене белсенділігін арттыру және салауатты өмір салтын қалыптастыру маңызды міндеттердің бірі болып табылады. Әсіресе жоғары оқу орындарында студенттердің тек академиялық білім алуына ғана емес, олардың физикалық және тұлғалық дамуына да жағдай жасау қажет.

Университет кезеңі — адамның кәсіби көзқарасы қалыптасып, қоғамдық ортадағы белсенділігі арта түсетін маңызды уақыт. Осы кезеңде спортпен жүйелі айналысу студенттердің денсаулығын нығайтуға, бос уақытын тиімді ұйымдастыруға және жаңа әлеуметтік байланыстар орнатуына мүмкіндік береді.

Осындай спорт түрлерінің бірі — волейбол. Ол жылдамдықты, ептілікті, төзімділікті және қозғалыс үйлесімділігін дамытумен қатар, командалық әрекетке негізделеді. Ойын барысында әр қатысушының жауапкершілігі, өзара сенімі және ортақ мақсатқа деген ұмтылысы маңызды рөл атқарады.

Сондықтан университет қабырғасында волейболды дамыту тек спорттық жарыстар өткізумен шектелмеуі керек. Бұл бағыт студенттік өмірдің ажырамас бөлігіне айналып, жастардың белсенділігі мен ұйымшылдығын арттыруға қызмет етуі тиіс.

Мақаланың мақсаты — университет жағдайында волейбол спортын тиімді дамытудың жолдарын анықтау, ШҚТУ тәжірибесін қарастыру және студенттердің спорттық белсенділігін арттыруға бағытталған ұсыныстар әзірлеу.

1. Волейболдың студенттердің денсаулығы мен тұлғалық дамуына әсері

Волейбол — адамның физикалық қабілеттерін жан-жақты дамытуға мүмкіндік беретін спорт түрі. Ойын барысында жүгіру, секіру, допты қабылдау, беру және шабуылдау сияқты қозғалыстар орындалады. Бұл әрекеттер дене төзімділігін, шапшаңдықты және қозғалыс үйлесімділігін жетілдіруге ықпал етеді.

Спорттың бұл түрінің тағы бір ерекшелігі — командалық қарым-қатынастың маңыздылығы. Волейболда бір ойыншының әрекеті бүкіл команданың нәтижесіне әсер етуі мүмкін. Сондықтан қатысушылар бір-бірін қолдауға, өзара түсіністікке және ортақ мақсатқа жету үшін бірлесіп жұмыс істеуге үйренеді.

Сонымен қатар жарыстарға қатысу студенттердің тәртіптілігін, жауапкершілігін және қиындықтарды жеңуге деген ынтасын арттыруға көмектеседі. Ойын барысында студенттер жеңісті де, жеңілісті де дұрыс қабылдап, қарсыластарын құрметтеуді үйренеді.

Осы тұрғыдан алғанда, волейболды университетте дамыту жастардың денсаулығын нығайтумен қатар, олардың әлеуметтік дағдыларын қалыптастырудың тиімді бағыттарының бірі болып саналады.

2. Д. Серікбаев атындағы ШҚТУ-да волейбол спортының дамуы

Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университетінде студенттік спортты дамыту бағытында түрлі жарыстар ұйымдастырылып, университет командалары аймақтық және республикалық деңгейдегі бәсекелерге қатысып келеді.

Университеттің ресми сайтында жарияланған мәліметтерге сәйкес, ШҚТУ волейболшылары студенттік спорт лигасында және басқа да жарыстарда жоғары нәтижелер көрсеткен.

Мәселен, 2022 жылғы наурызда Павлодар қаласында өткен Шығыс дивизионының студенттік волейбол лигасында ШҚТУ-дың ерлер командасы бірінші орынға ие болып, қыздар командасы үшінші орын алды. Осы жарыста университет студенті Ақжан Берікұлы үздік ойыншылардың бірі ретінде аталды. Бұл нәтиже университет студенттерінің спортқа деген қызығушылығын, дайындық деңгейін және командалық бірлігін көрсететін мысалдардың бірі болып табылады.

2023 жылы ШҚТУ волейболшыларының жетістіктері жалғасын тапты. Университеттің ресми сайтында жарияланған ақпарат бойынша, сол жылдың қыркүйегінде Семей қаласында өткен «Күз – 2023» республикалық волейбол турнирінде ШҚТУ-дың ерлер командасы жеңімпаз атанды.

Сонымен қатар университет командасы студенттер арасындағы жағажай волейболынан XI жазғы Универсиадада күміс жүлдеге ие болған. Университет жарияланымында ШҚТУ командасының 2021–2023 жылдар аралығында Студенттік спорт лигасының Шығыс дивизионында бірнеше рет чемпион атанғаны да көрсетілген.

Аталған жетістіктер университеттегі волейбол спортының әлеуетін көрсетеді. Олар студенттерді спортпен жүйелі айналысуға ынталандырып, жаңа ойыншылардың қалыптасуына және университеттің спорттық дәстүрлерінің жалғасуына негіз бола алады.

Дегенмен жоғары нәтижелерге қол жеткізген командалармен қатар, спортқа жаңадан қызығушылық танытып жүрген студенттерге де жағдай жасау маңызды. Волейболды дамыту тек тәжірибелі ойыншылармен шектелмеуі керек. Әрбір студенттің өз мүмкіндігіне сәйкес жаттығуға, командаға қосылуға және университетішілік жарыстарға қатысуға мүмкіндігі болғаны жөн.

Осыған байланысты ШҚТУ-да волейболды одан әрі дамыту үшін бұқаралық спорт пен жоғары нәтижелі спортты қатар қолдау қажет.

3. Университетте волейболды тиімді дамытудың негізгі бағыттары

3.1. Тұрақты жаттығулар жүйесін қалыптастыру

Студенттердің оқу кестесіне сәйкес тұрақты жаттығу уақыттарын белгілеу маңызды. Университеттің спорт залдарын сабақтан тыс уақытта тиімді пайдалану арқылы студенттердің спортпен айналысуына қолайлы жағдай жасауға болады.

Жаттығулар тек тәжірибелі ойыншыларға ғана емес, волейболды алғаш рет үйреніп жүрген жастарға да қолжетімді болуы тиіс. Жаңадан бастаушыларға допты қабылдау, беру, алаңда қозғалу және ойын ережелері сияқты негізгі дағдылар үйретілуі қажет.

3.2. Факультетаралық жарыстар ұйымдастыру

Университеттегі әр мектеп пен факультет арасында волейбол жарыстарын өткізу студенттердің спортқа деген қызығушылығын арттырады. Мысалы, ШҚТУ көлемінде «Мектептер кубогы» немесе «ШҚТУ студенттік волейбол лигасы» атты жарыстар ұйымдастыруға болады. Мұндай бастамалар студенттердің командалық рухын нығайтып, әр мектептің спорттық әлеуетін көрсетуге мүмкіндік береді.

Жарыстарды жылына бір рет өткізумен шектелмей, семестр бойы бірнеше кезеңнен тұратын жүйеге айналдыру тиімді болар еді.

3.3. Университеттік волейбол лигасын қалыптастыру

Студенттік лига құру — волейболды бір реттік іс-шарадан тұрақты спорттық қозғалыс деңгейіне көтерудің бір жолы. Лига аясында командалар жасақталып, ойын кестесі бекітіліп, әр матчтың нәтижесі тіркеледі. Семестр соңында үздік командалар анықталып, қорытынды марапаттау рәсімі ұйымдастырылады.

Бұл жүйе студенттердің тұрақты қатысуына ынталандырып, жарыстар арасындағы сабақтастықты қамтамасыз етеді.

3.4. Спорттық инфрақұрылымды тиімді пайдалану

Спорт залдарының қолжетімділігі, қажетті құрал-жабдықтардың болуы және жаттығу уақыттарының ыңғайлылығы волейболды дамытуда маңызды рөл атқарады. Университет әкімшілігі мен дене шынықтыру мамандары спорт нысандарын пайдалану кестесін алдын ала жоспарлап, студенттерге ақпаратты уақытылы жеткізуі қажет.

Сонымен қатар спорттық жабдықтардың жарамдылығын тексеріп, жаттығу кезінде қауіпсіздік талаптарының сақталуына назар аудару керек.

4. Студенттердің спортқа қызығушылығын арттырудағы жаңа бастамалар

Волейболды дамытудың негізгі шарттарының бірі — студенттердің өз еркімен қатысуға деген ынтасын қалыптастыру. Ол үшін спорттық іс-шаралар қызықты, қолжетімді және студенттердің қызығушылығына сай ұйымдастырылуы керек.

«Бір команда — бір мақсат» — студенттер арасында командалық бірлікті насихаттайтын жоба.

«ШҚТУ волейбол күні» — университет көлемінде спорттық ойындар мен ашық жаттығулар ұйымдастырылатын күн.

«Мектептер кубогы» — университеттің мектептері мен факультеттері арасындағы жарыс.

«Волейболға алғашқы қадам» — жаңадан бастаушыларға арналған таныстыру және үйрету жаттығулары.

«Үздік ойыншы» — студенттердің спорттық жетістіктерін танытуға бағытталған ақпараттық бастама.

Бұл шараларды ұйымдастыру барысында әлеуметтік желілерді де тиімді пайдалануға болады. Жарыс кестесін жариялау, командаларды таныстыру, ойын нәтижелерін бөлісу және үздік сәттерден бейнематериалдар дайындау басқа студенттердің де қызығушылығын арттыруы мүмкін.

Сонымен бірге студенттердің ұсыныстарын ескеріп, сауалнамалар жүргізу арқылы қандай жарыстар мен жаттығуларға сұраныс жоғары екенін анықтауға болады.

5. Студенттік өзін-өзі басқару ұйымдарының рөлі

Университетте волейболды дамытуда студенттік өзін-өзі басқару ұйымдарының мүмкіндігі зор. Студенттік көшбасшылар мен белсенді жастар спорттық іс-шараларды жоспарлауға, қатысушыларды тіркеуге, командалар арасында байланыс орнатуға және жарыстарды ақпараттық сүйемелдеуге атсалыса алады.

Мұндай жұмыс студенттердің ұйымдастырушылық қабілетін дамытып, университет өміріне белсенді араласуына жағдай жасайды.

Мысалы, спорт бағытына жауапты координатор тағайындап, оның міндетіне студенттердің спорттық ұсыныстарын жинау, волейбол командаларымен байланыс орнату және университетішілік жарыстардың жоспарын дайындау жұмыстарын енгізуге болады.

Алайда студенттік ұйымдардың жұмысы дене шынықтыру мамандары мен университет әкімшілігінің қолдауымен үйлестірілгені дұрыс. Бұл жарыстардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, спорт залдарын тиімді пайдалануға және іс-шараларды жүйелі өткізуге мүмкіндік береді.

Осылайша, волейболды дамыту спорттық бағытпен қатар, студенттік көшбасшылық пен қоғамдық белсенділікті жетілдіретін ортақ жобаға айнала алады.

6. Волейболды дамытудың практикалық жоспары

Бірінші кезең — студенттердің сұранысын анықтау. Волейболға қызығушылық танытатын студенттердің санын, қолайлы жаттығу уақыттарын және қажеттіліктерін анықтау үшін сауалнама жүргізу.

Екінші кезең — командалар қалыптастыру. Университеттің мектептері мен факультеттері бойынша командалар жасақтап, қатысушылардың тізімін құру.

Үшінші кезең — тұрақты жаттығулар ұйымдастыру. Спорт залын пайдалану кестесін бекітіп, тәжірибелі ойыншылар мен жаңадан бастаушыларға арналған жаттығулар өткізу.

Төртінші кезең — университетішілік лиганы іске қосу. Командалар арасында жүйелі ойындар ұйымдастырып, нәтижелерді тіркеу және үздік командаларды анықтау.

Бесінші кезең — ақпараттық қолдау көрсету. Университеттің ресми ақпараттық арналары мен әлеуметтік желілерінде жарыстар туралы хабарламалар жариялау.

Алтыншы кезең — нәтижелерді бағалау. Қатысушылар санын, жарыстардың ұйымдастырылу сапасын және студенттердің пікірлерін талдау арқылы келесі кезеңнің жоспарын жетілдіру.

Бұл жоспарды жүзеге асыру кезінде қатысушылардың қауіпсіздігі, жаттығулардың қолжетімділігі және студенттердің оқу кестесі ескерілуі керек.

Қорытынды

Қорытындылай келе, университет қабырғасында волейбол спортын тиімді дамыту — жастардың денсаулығын нығайтуға, физикалық белсенділігін арттыруға және ұйымшыл студенттік орта қалыптастыруға бағытталған маңызды жұмыс.

Д. Серікбаев атындағы ШҚТУ волейболшыларының студенттік жарыстар мен республикалық турнирлерде көрсеткен нәтижелері университетте командалық спортты дамытудың маңызын көрсетеді. Мұндай жетістіктерді сақтау және одан әрі дамыту үшін тәжірибелі ойыншыларды қолдаумен қатар, спортқа жаңадан келетін студенттерге де мүмкіндік беру қажет.

Университетішілік волейбол лигасын қалыптастыру, факультетаралық жарыстар өткізу, тұрақты жаттығулар ұйымдастыру және студенттік бастамаларды қолдау спорттық белсенділікті арттырудың тиімді бағыттары бола алады.

Менің ойымша, университеттегі спортты дамытудың басты мақсаты тек жарыста жеңіске жету емес, әрбір студентке спортпен айналысуға мүмкіндік беру, жастар арасында өзара қолдау мәдениетін қалыптастыру және салауатты өмір салтын күнделікті әдетке айналдыру болуы тиіс.

Волейбол — студенттерді ортақ мақсатқа біріктіретін, жауапкершілікке тәрбиелейтін және көшбасшылық қасиеттерді дамытатын спорт түрі. Сондықтан оны университет өмірінің тұрақты бөлігіне айналдыру студенттердің жеке дамуына да, оқу орнының қоғамдық және спорттық мәдениетінің нығаюына да үлес қосады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті. «Студенттік волейбол лигасының II туры өтті». 2022 жыл. https://www.ektu.kz/newsevents/proshel-ii-tur-zonalnoj-studencheskoj-ligi-po-volejbolu.aspx

2. Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті. «Волейболшыларымыз — республикалық турнирдің жеңімпаздары!». 2023 жыл. https://ektu.kz/newsevents/voleybolisty_vktu_pobediteli_respublikanskogo_turnira%21.aspx

3. World Health Organization. WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour. Geneva: WHO, 2020. https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128

4. Fédération Internationale de Volleyball (FIVB). Ресми сайт. https://www.fivb.com/

5. Encyclopaedia Britannica. Volleyball. https://www.britannica.com/sports/volleyball

6. World Health Organization. Physical Activity. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity

7. Қазақстан Республикасының «Дене шынықтыру және спорт туралы» Заңы. «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. https://adilet.zan.kz/kaz