NASA Айда үңгір, мұз және қауіп-қатерді зерттейтін үш миссияны таңдады

Айда болашақ астронавттар қай жерге қонады, неден қорғанады және қандай ресурсты пайдалана алады? NASA осы сұрақтарға жауап іздеуге арналған үш ғылыми зерттеуді таңдады. Олар жерасты үңгірлерін, жасырын мұз қорын және Ай бетіндегі қауіптерді зерттеуге бағытталған. Бұл жұмыстар Ай базасын жоспарлауға қажет мәлімет жинауға көмектесуі мүмкін. Зерттеулер әлі жүргізілген жоқ, ал NASA материалында ұшырылу күні көрсетілмеген.

Үш зерттеу Айда ұзақ тұруға қажет үш сұрақты қамтиды

NASA зерттеулерді Ай бетіндегі жүк пен ғылыми құралдарды іріктейтін PRISM бағдарламасы арқылы таңдады. Құралдар Айға CLPS бастамасы аясында жеткізіледі. Бұл бастама NASA-ның ғылыми және технологиялық жүктерін Ай бетіне немесе орбитасына тасымалдау үшін америкалық компаниялармен жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.

Зерттеулердің әрқайсысы болашақ тұрақты қатысуға қатысты бөлек міндетті қарайды: ықтимал табиғи баспананы табу, пайдалануға жарауы мүмкін ресурсты анықтау және қоршаған орта қауіптерін бақылау. NASA мәліметінше, алынған ақпарат «Артемида» және Ай базасы бағдарламаларының ұзақ мерзімді зерттеу жоспарларына көмектесуі мүмкін.

Мұнда адам қатысқан сынақ немесе дайын нәтиже туралы сөз жоқ. Таңдалғаны — Айда жүргізілуі жоспарланған үш зерттеу. Сондықтан үңгір баспана болады, мұз қоры жеткілікті немесе ортадағы қауіптің нақты деңгейі белгілі деп айтуға әзірге негіз жоқ.

Ай сілкінісі мен ұсақ метеориттер бөлек бақыланады

LEMS-SP деп аталатын алғашқы зерттеу Айдың оңтүстік полюсінде қоршаған ортаны ұзақ уақыт бақылайтын автономды станция құруды көздейді. Автономды станция — жұмысын адамның тұрақты араласуынсыз атқаратын құралдар кешені.

Станция Ай бетіне соғылатын микрометеороидтарды, яғни ғарыштағы өте ұсақ бөлшектерді тіркемек. Айда Жердегідей қалың атмосфера жоқ: Жер атмосферасы көптеген ұсақ нысанды бетке жетпей жояды, ал Айда мұндай табиғи қорғаныс әлсіз. Сондықтан соққылар болашақ жабдық пен баспаналарға қауіп төндіруі мүмкін.

LEMS-SP Ай сілкінісін де өлшейді. Қысқа мерзімді сейсмометр деп аталатын аспап жердің дірілі мен сейсмикалық белсенділігін анықтауға арналған. Сонымен бірге станция Айдың аса жұқа газ қабатындағы ұшпа заттардың мөлшерін бақылайды. Ұшпа заттар — оңай газға айналатын заттар.

Бұл өлшемдер уақыт өте Ай ортасы қалай өзгеретінін және құрылыс пен сезімтал жабдыққа қандай жағдайды ескеру керегін түсіндіруге көмектесуі ықтимал. Зерттеуді Мэриленд университетінің Балтимор округі кампусынан Мехди Бенна басқарады.

GIMLI Ай бетіндегі ойықтың астын зерттемек

Екінші зерттеу — GIMLI — Мариус төбелеріндегі Ай ойығын тексереді. Ол ойықтың астында ұзын лава түтігі болуы мүмкін. Лава түтігі — лаваның сыртқы қабаты суып қатқан кезде, ішкі балқыған тас ағып кетіп, орнында қуыс қалуынан пайда болатын туннель.

GIMLI геофизикалық өлшемдер арқылы ойық астында не барын және оның үлкенірек жерасты өткелімен жалғасатынын анықтауға тырысады. Бұл бақылаулар Айдағы жанартау процестерінің ізін де зерделеуге мүмкіндік береді.

Егер үлкен жерасты қуыстары расталса, олар астронавттарға табиғи баспана бола алады. Ай бетінде температура қатты өзгереді, иондаушы сәуле бар және ұсақ ғарыш тастары жиі соғылады. Лава түтіктері температураны бірқалыптырақ ұстап, осы әсерлерден табиғи қалқан болуы мүмкін. Бірақ бұл әзірге тексерілетін мүмкіндік: зерттеу қуыс бар-жоғын және оның көлемін анықтауға бағытталған.

Зерттеудің жетекшісі — Планеталық ғылым институтынан Натаниэл Пуцциг. Оның нәтижелері келешекте баспаналарды қайда орналастыру және оларды қалай жобалау керегіне әсер етуі мүмкін.

DISCO мұзды және Ай топырағының мінезін тексереді

Үшінші зерттеу DISCO жүктемесі арқылы су мұзын іздейді. Құрал Ай бетінен алғаш рет шағын әрі аса суық аймақтарда сақталған мұзды тікелей өлшеуге арналған. Мұндай орындар күн сәулесін аз немесе мүлде алмайтындықтан, мұз ұзақ сақталуы мүмкін.

Ғалымдар мұздың қай жерде жатқанын, мөлшері қанша екенін және қалай таралғанын анықтағысы келеді. Егер қолжетімді қор табылса, болашақ Ай миссиялары суды Жерден тасымалдамай, жергілікті жерден алуы ықтимал. Суды оттегі мен сутекке өңдеу мүмкіндігі де қарастырылады. Алайда мұздың нақты қоры немесе оны пайдалану тәсілі әзірге анықталған жоқ.

DISCO Ай бетінің физикалық қасиеттерін де зерттейді. Ғарыш кемесі қонғанда зымыран қозғалтқышының ағыны шаң мен бос топырақты ұшырып, жақын маңдағы жабдыққа әсер етуі мүмкін. Құрал жер бедерінің тұрақтылығын да тексереді. Бұл астронавттардың, робот көліктердің және басқа жабдықтың бетпен қаншалықты қауіпсіз жүре алатынын түсінуге қажет.

DISCO жұмысын NASA-ның Эймс зерттеу орталығынан Ариэль Дойч басқарады. Зерттеу Айға қону және оның бетінде жұмыс істеу тәртібін қауіпсіз жоспарлауға көмектесуі мүмкін.

Зерттеулер әзірге жоспар, ал жауаптар миссиялардан кейін белгілі болады

Үш жоба Айдағы ықтимал баспана, су қоры және қауіпсіздік туралы дерек жинауға бағытталған. Олардың нәтижесі болашақ баспаналар мен жабдық жобасына ықпал етуі мүмкін, бірақ әзірге бұл — күтілетін пайда, дәлелденген қорытынды емес. NASA миссиялардың ұшырылатын күнін көрсетпеген.

Күнделікті оқырман үшін басты айырма осы: NASA Ай базасына қажет сұрақтарға жауап іздеуге арналған үш зерттеуді таңдады, бірақ жұмыстар әлі алда. Айда өмір сүруге дайын баспана немесе пайдалануға болатын мұз қоры табылды деуге әзірге ерте.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Тәжірибелік TCIP3 қосылысы тышқандағы лимфома ісігін 11 күнде жойды
• Әмірліктердің астероид миссиясы: Justicia-ға зонд 2035 жылы жетуі мүмкін
• Үлкен тілдік модельдер әріптерді неге шатастырады: byteification әдісі