Шокирова Нурбике Яхшиликкизи
Түркістан облысы, Сарыағаш ауданы , Дербісек а/о
ЖШС »ДИН -АСЫЛ»бөбекжай балабақшасы.
Аннотация
Мақалада мектеп жасына дейінгі балаларда салауатты өмір салтын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері қарастырылады. Салауатты өмір салтының баланың дене, психикалық және әлеуметтік дамуына ықпалы талданып, мектепке дейінгі білім беру ұйымындағы денсаулық сақтау технологияларының рөлі айқындалады. Сонымен қатар денсаулықты нығайтуға бағытталған педагогикалық принциптер, мектепке дейінгі ұйым мен отбасының ынтымақтастығы, қозғалыс белсенділігі, дұрыс тамақтану, жеке бас гигиенасы және қауіпсіз мінез-құлық мәдениетін қалыптастыру мәселелері ғылыми тұрғыдан сипатталады. Балалардың жас ерекшеліктеріне сәйкес ұйымдастырылған жүйелі сауықтыру жұмыстары олардың денсаулығын сақтауға, өмірлік дағдыларын дамытуға және салауатты өмір салты мәдениетін қалыптастыруға мүмкіндік беретіні негізделеді.
Кілт сөздер: салауатты өмір салты, мектепке дейінгі білім беру, денсаулық сақтау технологиялары, дене белсенділігі, жеке бас гигиенасы, дұрыс тамақтану, мектепке дейінгі ұйым, тәрбиеленуші.
Кіріспе
Қазіргі қоғамда балалардың денсаулығын сақтау және нығайту мәселесі білім беру жүйесінің басым бағыттарының біріне айналды. Қоршаған орта жағдайының өзгеруі, ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы, балалардың қозғалыс белсенділігінің төмендеуі және өмір салтының өзгеруі мектеп жасына дейінгі кезеңнен бастап денсаулықты сақтау мәдениетін қалыптастыруды талап етеді. Осыған байланысты мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында салауатты өмір салтын қалыптастыру жұмыстары тәрбиелеу мен оқытудың ажырамас бөлігі ретінде қарастырылады.
Мектепке дейінгі кезең – баланың дене дамуы, денсаулыққа қатысты көзқарасы, жеке бас гигиенасы, дұрыс тамақтану мәдениеті және қауіпсіз мінез-құлық дағдылары қалыптасатын маңызды кезең. Осы жаста қалыптасқан оң дағдылар мен өмірлік құндылықтар баланың кейінгі өмірінде тұрақты әдетке айналып, денсаулығын сақтауға ықпал етеді. Сондықтан мектепке дейінгі ұйымда денсаулық сақтау бағытындағы жұмыстар жүйелі, ғылыми негізделген және баланың жас ерекшеліктеріне сәйкес ұйымдастырылуы қажет.
Салауатты өмір салтын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері
Салауатты өмір салты – адамның денсаулығын сақтауға, нығайтуға және өмір сүру сапасын арттыруға бағытталған өмірлік ұстанымдар мен мінез-құлық дағдыларының жиынтығы. Педагогикалық тұрғыдан бұл ұғым баланың денсаулыққа саналы көзқарасын қалыптастыруды, дене белсенділігін арттыруды, дұрыс тамақтану мәдениетін меңгертуді, жеке бас гигиенасын сақтауды және қауіпсіз өмір сүру дағдыларын дамытуды қамтиды.
Мектепке дейінгі педагогикада салауатты өмір салты баланың жан-жақты дамуының негізгі алғышарттарының бірі ретінде қарастырылады. Денсаулығы мықты бала оқу-тәрбие процесіне белсенді қатысып, танымдық әрекеттерді тиімді орындайды, құрдастарымен еркін қарым-қатынас жасайды және қоршаған ортаны қызығушылықпен зерттейді. Сондықтан денсаулықты сақтау жұмыстары білім беру мазмұнының барлық бағыттарымен өзара кіріктіріліп ұйымдастырылуы тиіс.
Салауатты өмір салтын қалыптастырудың ғылыми негізін жүйелілік, сабақтастық, жас ерекшеліктерін ескеру, тұлғаға бағдарланған оқыту және отбасы мен мектепке дейінгі ұйымның өзара ынтымақтастығы қағидаттары құрайды. Бұл принциптер денсаулық сақтау жұмыстарының тиімділігін қамтамасыз етіп, тәрбиеленушілердің денсаулық мәдениетін тұрақты қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Мектеп жасына дейінгі балаларда салауатты өмір салтын қалыптастыру принциптері.
Балаларда салауатты өмір салтын қалыптастыру белгілі бір педагогикалық принциптерді сақтауды талап етеді.
Ғылымилық принципі денсаулық сақтау жұмыстарының қазіргі ғылыми зерттеулерге және балалар физиологиясының ерекшеліктеріне негізделуін көздейді. Ұйымдастырылатын барлық сауықтыру іс-шаралары баланың жас ерекшелігіне сәйкес болуы қажет.
Жүйелілік және бірізділік принципі денсаулық сақтау жұмыстарының күнделікті режиммен, ұйымдастырылған іс-әрекеттермен және еркін ойындармен өзара байланыста жүргізілуін қамтамасыз етеді. Денсаулыққа пайдалы әдеттердің жүйелі қайталануы олардың тұрақты дағдыға айналуына ықпал етеді.
Қолжетімділік принципі әрбір тәрбиеленушінің жасына, психологиялық және физиологиялық мүмкіндіктеріне сәйкес дене жаттығулары мен сауықтыру шараларын ұйымдастыруды көздейді.
Белсенділік принципі балалардың дене жаттығуларына, қимылды ойындарға және сауықтыру әрекеттеріне белсенді қатысуын қамтамасыз етеді. Белсенді әрекет барысында бала денсаулықты сақтаудың маңызын тәжірибе арқылы түсінеді.
Сабақтастық принципі мектепке дейінгі ұйым мен отбасының ортақ мақсатта жұмыс істеуін талап етеді. Балабақшада қалыптасқан пайдалы дағдылар отбасында жалғасын тапқанда ғана олардың тиімділігі артады.
Міне, ғылыми мақала стиліне сай толықтырылған нұсқасы:
Денсаулық сақтау технологияларының рөлі
Мектепке дейінгі ұйымда қолданылатын денсаулық сақтау технологиялары балалардың денсаулығын нығайтуға, дене дайындығын жетілдіруге және жағымды эмоционалдық ахуал қалыптастыруға бағытталады. Оларға таңертеңгілік гимнастика, сергіту жаттығулары, тыныс алу жаттығулары, саусақ гимнастикасы, қимылды ойындар, шынықтыру шаралары және релаксациялық жаттығулар жатады. Бұл технологиялар тәрбиеленушілердің физиологиялық ерекшеліктерін ескере отырып ұйымдастырылып, олардың қозғалыс белсенділігін арттыруға, денсаулық қорын нығайтуға және ағзаның қорғаныш қабілетін күшейтуге мүмкіндік береді.
Бұл технологияларды жүйелі қолдану балалардың қозғалыс белсенділігін арттырып, дұрыс дене қалпын қалыптастырады, иммундық жүйесін нығайтады және шаршаудың алдын алады. Сонымен қатар денсаулық сақтау технологиялары баланың психологиялық жайлылығын қамтамасыз етіп, оқу әрекетіне қызығушылығын арттыруға ықпал етеді. Денсаулық сақтау технологиялары білім беру процесінің барлық кезеңдеріне кіріктірілген жағдайда ғана тиімді нәтиже береді. Олар балалардың физикалық, психикалық және әлеуметтік саулығын сақтауға бағытталған қолайлы білім беру ортасын қалыптастырып, денсаулыққа жауапкершілікпен қарау мәдениетін дамытуға жағдай жасайды.
Қазіргі мектепке дейінгі білім беру тәжірибесінде денсаулық сақтау технологиялары ойын, зерттеу, қимыл-қозғалыс және танымдық әрекеттермен өзара байланыста ұйымдастырылып, тәрбиеленушілердің денсаулық сақтау құзыреттілігін қалыптастырудың маңызды педагогикалық құралы ретінде қарастырылады. Мұндай кешенді жұмыс балалардың салауатты өмір салтына оң көзқарасын қалыптастырып, денсаулығын сақтауға бағытталған тұрақты өмірлік дағдылардың орнығуына негіз болады.
Мектепке дейінгі ұйым мен отбасының ынтымақтастығы
Салауатты өмір салтын қалыптастыруда отбасының тәрбиелік ықпалы ерекше орын алады. Балабақшада қалыптасқан пайдалы әдеттер үй жағдайында жалғасын тапқанда ғана тұрақты нәтижеге қол жеткізуге болады. Сондықтан педагогтер мен ата-аналардың өзара ынтымақтастығы денсаулық сақтау жұмыстарының негізгі шарттарының бірі болып саналады. Мектепке дейінгі ұйым мен отбасының тәрбиелік мақсаттарының бірлігі баланың денсаулыққа деген саналы көзқарасын қалыптастырып, күнделікті өмірде пайдалы әдеттердің тұрақты орнығуына мүмкіндік береді. Осыған байланысты ата-аналардың денсаулық сақтау мәдениетін арттыру және оларды тәрбие процесіне белсенді тарту мектепке дейінгі ұйым қызметінің маңызды бағыттарының бірі болып табылады.
Ата-аналарға арналған кеңестер, денсаулық күндері, спорттық мерекелер, семинарлар және бірлескен сауықтыру шаралары отбасының денсаулық мәдениетін арттыруға мүмкіндік береді. Осындай бірлескен жұмыс балалардың дұрыс күн тәртібін сақтауына, дұрыс тамақтануына, қозғалыс белсенділігін арттыруына және денсаулыққа жауапкершілікпен қарауына ықпал етеді. Сонымен қатар ата-аналармен жүргізілетін ақпараттық-түсіндіру жұмыстары денсаулық сақтау технологияларын үй жағдайында жалғастыруға, бала ағзасының жас ерекшеліктерін ескере отырып дұрыс тәрбие ұйымдастыруға және денсаулыққа қауіп төндіретін факторлардың алдын алуға жағдай жасайды.
Тиімді серіктестік өзара сенімге, тұрақты кері байланысқа және ортақ жауапкершілікке негізделуі тиіс. Педагог пен ата-ананың бірлескен әрекеті нәтижесінде балалардың салауатты өмір салтына деген оң көзқарасы қалыптасып, денсаулығын сақтау мен нығайтуға бағытталған өмірлік дағдылары мен құндылықтары тұрақты түрде дамиды. Мұндай жүйелі ынтымақтастық тәрбиеленушінің физикалық, психикалық және әлеуметтік саулығын қамтамасыз ететін қолайлы тәрбиелік ортаны қалыптастырудың маңызды шарты болып табылады.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, мектеп жасына дейінгі балаларда салауатты өмір салтын қалыптастыру – олардың жан-жақты дамуы мен денсаулығын сақтаудың негізгі алғышарты. Денсаулық сақтау технологияларын ғылыми негізде ұйымдастыру, қозғалыс белсенділігін арттыру, дұрыс тамақтану мәдениетін қалыптастыру және мектепке дейінгі ұйым мен отбасының өзара ынтымақтастығын қамтамасыз ету балалардың денсаулық мәдениетін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сондықтан салауатты өмір салтын қалыптастыру принциптерін білім беру процесінің барлық бағыттарына жүйелі кіріктіру мектепке дейінгі білім беру сапасын арттырудың маңызды шарты болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Құлжанова Н. Мектептен бұрынғы тәрбие. – Алматы: Ана тілі, 1993.
2. Аймауытов Ж. Тәрбиеге жетекші. – Алматы: Рауан, 1991.
3. Юркова Е.А., Пермякова Н.М. Дене шынықтыру. Әдістемелік нұсқау. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы бойынша мектепалды дайындық тобы мен сыныбы педагогтеріне арналған. – Алматы: Алматыкітап баспасы, 2017. – 232 б. ISBN 978-601-01-3064-7.
4. Мухамеджанова У.Ж., Жубандыкова А.М. Мектеп жасына дейінгі балалардың дене тәрбиесі теориясы және әдістемесі: оқу құралы. – Алматы, 2018. – 344 б. ISBN 978-601-7241-98-8.
5. Мектепке дейінгі тәрбие және оқыту республикалық ғылыми-әдістемелік журналы.
6. Бала мен балабақша республикалық ғылыми-әдістемелік журналы.
7. Отбасы және балабақша республикалық ғылыми-әдістемелік журналы.
8. Дене шынықтыру әдістемелік нұсқауы (мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы бойынша). – Алматы: Алматыкітап баспасы, 2017.
