2026–2027 оқу жылы басталар алдында балабақша тәрбиешілері үшін ең маңызды жұмыстардың бірі – әдістемелік құжаттарды талапқа сай дайындау. Перспективалық жоспар қалай жасалады? Циклограмма қандай болуы керек? Баланың жеке даму картасы қалай толтырылады? Қандай нормативтік құжаттарды басшылыққа алу қажет? Осындай сұрақтар жаңа оқу жылы қарсаңында көптеген мектепке дейінгі ұйым педагогтерін алаңдатады.
Әсіресе интернетте әр жылға арналған ескі циклограммалар, бұрынғы бағдарламалар негізінде жасалған жоспарлар мен бір-бірінен көшірілген дайын үлгілер көп кездеседі. Сондықтан құжатты тек «бар болу үшін» емес, қолданыстағы мемлекеттік стандартқа, үлгілік оқу жоспарына, үлгілік оқу бағдарламасына және педагог жүргізуге міндетті құжаттардың белгіленген нысандарына сәйкестендіріп дайындау маңызды.
2026–2027 оқу жылында тәрбиеші қандай құжаттарға ерекше назар аударуы керек? Төменде негізгі тізімді ретімен қарастырамыз.
2026–2027 оқу жылында балабақша тәрбиешісі басшылыққа алатын негізгі нормативтік құжаттар
Балабақша тәрбиешісінің жұмыс жоспары мен күнделікті тәрбиелеу-білім беру процесі жай ғана еркін түрде құрастырылмайды. Оның негізінде Қазақстан Республикасында мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуды реттейтін нормативтік құжаттар тұрады.
1. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың негізгі талаптарын айқындайтын басты құжаттардың бірі – Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы №348 бұйрығымен бекітілген Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. Құжатта мектепке дейінгі білім мазмұнына, тәрбиеленушілердің оқу жүктемесіне және олардың даму деңгейіне қойылатын негізгі талаптар белгіленген. Құжатқа кейін де өзгерістер енгізілген.
Сондықтан перспективалық жоспар мен циклограмма жасағанда ең алдымен баланың жас ерекшелігі, мектепке дейінгі тәрбиенің мақсаты, күтілетін даму нәтижелері және тәрбиелеу-білім беру процесінің бағыттары ескерілуі қажет.
2. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы
Тәрбиешінің күнделікті жұмысының мазмұны Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасына негізделеді. Қолданыстағы бағдарлама мемлекеттік жалпыға міндетті стандарт талаптарына сәйкес әзірленген және балалармен жүргізілетін тәрбиелеу мен дамыту жұмысының мазмұнын айқындайды.
Яғни тәрбиеші циклограммаға кездейсоқ тақырыптарды енгізбеуі керек. Жоспарланған әрекет балалардың жасына, бағдарламаның міндеттеріне және белгілі бір кезеңде күтілетін нәтижеге сәйкес болуы қажет.
3. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу жоспары
Үлгілік оқу жоспары әр жас тобында ұйымдастырылатын іс-әрекеттің құрылымын дұрыс жоспарлауға негіз болады. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың қолданыстағы үлгілік оқу жоспарлары нормативтік актімен бекітілген.
Перспективалық жоспар жасағанда тәрбиеші өз тобының жас ерекшелігіне сәйкес оқу жоспарын басшылыққа алуы керек.
2026 жылы №130 бұйрыққа өзгеріс енгізілді
Тәрбиешілер үшін өте маңызды жаңалықтың бірі – педагог жүргізуге міндетті құжаттарды реттейтін №130 бұйрыққа 2026 жылы қайта өзгеріс енгізілуі.
Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің міндетін атқарушының 2026 жылғы 15 шілдедегі №194-НҚ бұйрығымен №130 бұйрық жаңартылып, өзгерістер 2026 жылғы 3 тамыздан бастап қолданысқа енгізілді. Жаңа редакцияда мектепке дейінгі тәрбие және оқыту ұйымдарының педагогтері жүргізетін міндетті құжаттардың тізбесі мен олардың нысандары жеке қосымшалармен белгіленеді.
Демек, 2026–2027 оқу жылына құжат дайындағанда бірнеше жыл бұрын интернетке салынған циклограмманы немесе ескі нысанды автоматты түрде көшіріп қолдану дұрыс емес.
Балабақша тәрбиешісіне қажетті негізгі әдістемелік құжаттар
Тәрбиешінің тәрбиелеу-білім беру процесін жоспарлауында бірнеше негізгі құжат ерекше орын алады.
1. Перспективалық жоспар
Перспективалық жоспар – белгілі бір жас тобындағы тәрбиелеу-білім беру жұмысының алдағы кезеңге арналған негізгі бағытын жүйелейтін құжат.
Перспективалық жоспар:
- мемлекеттік жалпыға міндетті стандартқа;
- үлгілік оқу жоспарына;
- үлгілік оқу бағдарламасына;
- тәрбиеленушілердің жас ерекшеліктеріне;
- топтағы балалардың нақты даму деңгейіне
сәйкес құрылуы керек.
Перспективалық жоспар мен циклограмма бір-бірінен бөлек өмір сүретін екі құжат емес. Циклограммадағы балалар әрекеттері перспективалық жоспарда көзделген міндеттердің күнделікті педагогикалық жұмысқа айналуын көрсетуі қажет.
Сондықтан перспективалық жоспардағы міндет бір бөлек, ал циклограммадағы жұмыс екінші бөлек бағытта кетсе, құжаттардың өзара байланысы бұзылады.
2. Тәрбиешінің циклограммасы
Циклограмма – балабақша тәрбиешісінің ең маңызды жұмыс құжаттарының бірі.
Циклограмма арқылы топтағы тәрбиелеу-білім беру процесінің күнделікті ұйымдастырылуы көрсетіледі. Әдістемелік материалдарда циклограмма балаларды қабылдаудан бастап күн ішіндегі әртүрлі балалар әрекетін, серуенді, тынығуды және баланың үйге қайтуына дейінгі педагогикалық процесті қамтитын апталық жоспар ретінде қарастырылады.
Дұрыс құрылған циклограммада:
- балаларды қабылдау;
- ата-аналармен қарым-қатынас;
- балалардың дербес әрекеті;
- ойын әрекеті;
- ұйымдастырылған іс-әрекет;
- қимыл-қозғалыс белсенділігі;
- серуен;
- тамақтану кезіндегі мәдени-гигиеналық дағдылар;
- тынығу;
- жеке жұмыс;
- балалардың шығармашылық әрекеті;
- танымдық және зерттеу әрекеттері;
- кітаппен жұмыс;
- еңбек әрекеті;
- қауіпсіз мінез-құлық дағдылары;
- ата-аналарға кеңес беру
сияқты күн тәртібіне сәйкес жұмыстар өзара үйлесімді берілуі мүмкін.
Бірақ циклограмма жай ғана кестені толтыру үшін жасалмауы тиіс. Әр күндегі жұмыс перспективалық жоспардағы міндеттермен және нақты жас тобындағы баланың даму қажеттілігімен байланысты болуы қажет.
Циклограммада жиі жіберілетін қателер
2026–2027 оқу жылына циклограмма дайындағанда мына мәселелерге ерекше назар аударған жөн:
Бірінші қате – өткен жылдың циклограммасын өзгеріссіз пайдалану. Нормативтік құжаттар, жоспарлау тәсілдері немесе топтағы балалардың ерекшеліктері өзгеруі мүмкін.
Екінші қате – басқа жас тобының материалын көшіру. 2 жастағы балаға жоспарланған әрекет пен 5 жастағы баланың әрекеті бірдей болмауы тиіс.
Үшінші қате – перспективалық жоспар мен циклограмманың сәйкес келмеуі.
Төртінші қате – күн сайын бірдей әрекетті қайталап жазу. Баланың әрекеті мазмұнды, әртүрлі және даму міндеттеріне бағытталған болуы керек.
Бесінші қате – баланың дербес әрекетіне жеткілікті орын бермеу. Мектепке дейінгі білім беру тек педагог сөйлейтін немесе тапсырма орындататын сабақтардан тұрмайды.
Алтыншы қате – құжатты тексеріс үшін ғана толтыру. Сапалы циклограмма тәрбиешінің нақты күнделікті жұмысын жеңілдететін құрал болуы тиіс.
3. Балалардың даму мониторингі
Мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқытуда баланың бағдарламалық мазмұнды меңгеру динамикасын бақылау маңызды.
Мониторингтің мақсаты – балаларды бір-бірімен жарыстыру немесе «баға қою» емес, педагогке әр баланың даму ерекшелігін анықтап, алдағы жұмысты дұрыс ұйымдастыруға көмектесу.
Мониторинг барысында тәрбиеші баланы табиғи ортада бақылау, әңгімелесу, ойын жағдаяттарын ұйымдастыру, баланың шығармашылық жұмыстары мен әрекет нәтижелерін талдау сияқты педагогикалық тәсілдерді пайдалана алады.
Соңғы жарияланған мектепке дейінгі әдістемелік ұсынымдарда мониторинг нәтижелері педагогтің кейінгі дамыту және түзету жұмыстарын жоспарлауына негіз болатыны көрсетілген.
4. Баланың жеке даму картасы
Баланың жеке даму картасы – тәрбиеші үшін маңызды педагогикалық құжаттардың бірі.
Ол әр баланың даму динамикасын жүйелі бақылауға, қай бағытта қосымша қолдау қажет екенін анықтауға және жеке жұмыс жоспарлауға мүмкіндік береді.
Жеке даму картасында баланың нақты жағдайы ескерілуі керек. Бір баланың мәліметін екіншісіне көшіріп толтыру немесе бүкіл топқа бірдей сипаттама беру мұндай құжаттың педагогикалық мәнін жоғалтады.
Баланың жеке даму картасының басты құндылығы – педагогке:
- баланың дамуындағы ілгерілеуді көруге;
- қосымша қолдау қажет бағыттарды анықтауға;
- жеке жұмыс ұйымдастыруға;
- ата-анамен нақты дерек негізінде сөйлесуге;
- келесі кезеңнің жұмысын жоспарлауға
көмектесуінде.
5. Тәрбиеленушілермен жеке жұмыс материалдары
Циклограмма мен мониторинг нәтижелерінің негізінде кейбір балаларға жеке дамыту жұмыстары қажет болуы мүмкін.
Мысалы:
- сөйлеуді дамыту;
- сөздік қорын молайту;
- дыбысты дұрыс айту;
- ұсақ моториканы дамыту;
- қарапайым математикалық түсініктер;
- түстер мен пішіндерді ажырату;
- әлеуметтік қарым-қатынас;
- дербестік;
- шығармашылық;
- қимыл-қозғалыс дағдылары.
Жеке жұмыс жалпы циклограммадағы әрекетпен және нақты баланың қажеттілігімен байланыстырылғаны дұрыс.
6. Ата-аналармен жұмыс жоспары мен материалдары
Мектепке дейінгі тәрбиеде ата-анамен серіктестік өте маңызды. Сондықтан тәрбиешінің әдістемелік қоржынында ата-аналармен жұмысқа арналған материалдардың болғаны пайдалы.
Оған:
- ата-аналар жиналысының тақырыптары;
- консультациялар;
- жадынамалар;
- қауіпсіздік туралы ескертулер;
- баланың бейімделуі туралы кеңестер;
- үй жағдайында дамыту бойынша ұсыныстар;
- мерекелік және тәрбиелік іс-шаралар жөніндегі ақпарат
кіруі мүмкін.
Мұның барлығы №130 бұйрық бойынша дәл сол атаумен тәрбиешінің жеке міндетті құжаты дегенді білдірмейді. Сондықтан «тәрбиеші жүргізуге міндетті құжат» пен «жұмыс барысында пайдаланылатын әдістемелік материалды» шатастырмаған жөн.
7. Қауіпсіздікке қатысты әдістемелік материалдар
Баланың өмірі мен денсаулығын қорғау – мектепке дейінгі ұйым жұмысының негізгі бағыттарының бірі.
Балабақша қызметінде мектепке дейінгі ұйымдарға қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар да сақталуы керек. Бұл талаптар Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің №ҚР ДСМ-59 бұйрығымен бекітілген және құжат кейінгі өзгерістермен жаңартылған.
Сонымен қатар білім беру процесіне балалардың жасына сай «Жеке қауіпсіздік» тақырыптарын енгізу жөніндегі арнайы әдістемелік ұсынымдар бекітілген.
Сондықтан тәрбиеші циклограмма құрастырғанда қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын балалардың күнделікті әрекетіне табиғи түрде кіріктіргені дұрыс.
Балабақша тәрбиешісінің 2026–2027 оқу жылына дайындық чек-парағы
Жаңа оқу жылы басталғанға дейін тәрбиеші төмендегі құжаттар мен материалдардың өзектілігін тексеріп шыққаны дұрыс:
- өз жас тобына арналған қолданыстағы үлгілік оқу жоспары;
- мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы;
- 2026–2027 оқу жылына арналған перспективалық жоспар;
- апталық циклограммалар;
- мониторинг жүргізуге қажетті материалдар;
- баланың жеке даму картасының қолданыстағы нысаны;
- балалармен жеке жұмыс материалдары;
- ата-аналармен жұмысқа арналған әдістемелік материалдар;
- қауіпсіздік бойынша материалдар;
- санитариялық талаптарға қатысты қажетті ақпарат;
- №130 бұйрықтың 2026 жылғы өзгерістері ескерілгенін тексеру;
- 2026–2027 оқу жылына арналған жаңа әдістемелік-нұсқау хат ресми жарияланған жағдайда құжаттарды қайта салыстырып тексеру.
2026–2027 оқу жылына арналған әдістемелік-нұсқау хат туралы маңызды ескерту
2026 жылғы 16 тамыздағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігінің Балаларды ерте дамыту институтының «Әдістемелік нұсқау хат» бөлімінде мектепке дейінгі ұйымдарға арналған соңғы жарияланған толық нұсқа 2025–2026 оқу жылына тиесілі.
2026–2027 оқу жылына арналған жаңа нұсқау хаттың жобасы бойынша жұмыстар жүргізілгені туралы ақпарат жарияланғанымен, тәрбиешілер интернеттегі бейресми нұсқаларды түпкілікті құжат ретінде қабылдамай, ресми жарияланымды тексергені дұрыс.
Сондықтан 2026–2027 оқу жылына құжат әзірлеудің ең дұрыс жолы – алдымен қолданыстағы нормативтік-құқықтық актілерге сүйену, ал жаңа оқу жылына арналған ресми әдістемелік-нұсқау хат жарияланғаннан кейін жоспарларды сонымен қосымша салыстырып шығу.
Тәрбиешінің циклограммасы неге ерекше маңызды?
Циклограмма – тек тексеруші келгенде көрсету үшін сақталатын қағаз емес. Ол тәрбиешінің бүкіл апталық жұмысын жүйелейтін практикалық құрал болуы керек.
Жақсы жасалған циклограмма тәрбиешіге:
- таңертең не істейтінін;
- балалармен қандай ойын өткізетінін;
- қандай дағдыға назар аударатынын;
- кіммен жеке жұмыс жүргізетінін;
- серуен кезінде нені бақылайтынын;
- ата-анамен қандай тақырыпта сөйлесетінін;
- күннің екінші жартысында қандай әрекет ұйымдастыратынын
алдын ала жоспарлауға мүмкіндік береді.
Сол себепті сапалы циклограмма – жай ғана «толтырылған кесте» емес, тәрбиешінің бір жылдық педагогикалық жұмысының жүйесі.
Жиі қойылатын сұрақтар
2026–2027 оқу жылында тәрбиешіге циклограмма керек пе?
Иә. Тәрбиелеу-білім беру процесін жоспарлауда циклограмма негізгі жұмыс құжаттарының бірі болып қала береді. Педагогтер жүргізетін міндетті құжаттардың тізбесі №130 бұйрықпен реттеледі және оған 2026 жылғы №194-НҚ бұйрықпен жаңа өзгерістер енгізілген.
Циклограмма қанша уақытқа жасалады?
Мектепке дейінгі білім беру бойынша әдістемелік материалдарда циклограмма апталық жоспарлау құжаты ретінде көрсетіледі.
Перспективалық жоспар мен циклограмма бірдей ме?
Жоқ. Перспективалық жоспар алдағы кезеңдегі міндеттер мен негізгі бағыттарды жүйелейді, ал циклограмма сол міндеттердің күнделікті және апталық педагогикалық процесте қалай іске асырылатынын көрсетеді.
Интернеттен дайын циклограмма алуға бола ма?
Үлгі ретінде қарауға болады. Бірақ оның оқу жылы, жас тобы, қолданыстағы бағдарлама, нормативтік база және сіздің топтағы балалардың ерекшеліктеріне сәйкестігі міндетті түрде тексерілуі керек.
Ескі циклограмманы 2026–2027 оқу жылына қолдануға бола ма?
Жылын ғана өзгертіп пайдалану дұрыс тәсіл емес. Себебі нормативтік база жаңаруы мүмкін. Мысалы, педагогтердің міндетті құжаттарын реттейтін №130 бұйрықтың өзіне 2026 жылғы шілдеде өзгеріс енгізіліп, ол 3 тамыздан бастап күшіне енді.
Қорытынды
2026–2027 оқу жылында балабақша тәрбиешісінің әдістемелік құжаттары бір-бірімен тығыз байланысты болуы тиіс. Мемлекеттік стандарт → үлгілік оқу жоспары → үлгілік оқу бағдарламасы → перспективалық жоспар → циклограмма → мониторинг → баланың жеке даму картасы біртұтас педагогикалық жүйе ретінде қарастырылғанда ғана құжат шынайы жұмыс құралына айналады.
Ең маңыздысы – интернеттен табылған кез келген дайын файлды пайдаланбай, оның қай жылғы нормативтік талаппен жасалғанын, қай жас тобына арналғанын және қазіргі қолданыстағы құжаттарға сәйкестігін тексеру.
2026–2027 оқу жылына дайындықты қазірден дұрыс ұйымдастыру тәрбиешіні жыл бойы құжат іздеп, апта сайын циклограмма құрастырып әуреге түсуден сақтайды.
2026–2027 оқу жылына тәрбиешінің БІР ЖЫЛҒА ТОЛЫҚ дайын циклограммасы қажет пе?
*Ескерту. Интернетте бағасы арзан өтірік циклограммалар көп, ескі үлгіден көшірілген, жас тобы мен қазіргі нормативтік талаптарға толық сәйкестендірілмеген циклограммалар өте көп – мұндай құжаттың кемшілігі тексеріс кезінде бірден көрінуі мүмкін. Олардан сақ болыңыз!
Біз ұсынатын бір жылдық циклограмма қолданыстағы МЖМБС, Үлгілік оқу жоспары, Үлгілік оқу бағдарламасы және педагог құжаттарына қойылатын талаптар ескеріліп жүйеленген; әр апта мен күн тәртібі педагог жұмысына ыңғайланып дайындалған.
Құжаттың сапасы мен көрсетілген нормативтік талаптарға сәйкестігіне жауап береміз – комиссия немесе тексеріс алдында асығыс құжат түзеп, ыңғайсыз жағдайда қалмай, оқу жылын басынан бастап дайын әрі реттелген құжатпен бастаңыз.
👉 Бір жылдық дайын циклограммаға
тапсырыс беру үшін WhatsApp-қа жазыңыз
