Ұзақбай Анар Бақытқызы
Жаппаров Құрбан Ерғалиұлы
Разуан Серік
Хайрулла Айгерім Жамбылқызы
Әл-фараби атындағы ҚазҰУ, дінтану және мәдениеттану кафедрасының дінтану мамандығы 2-курс студенттері
Жетекшілері:
Абдуллаев Н.К.
Әл-фараби атындағы ҚазҰУ, дінтану және мәдениеттану кафедрасының аға-оқытушысы.
Кантарбаева Ж. У.
Әл-фараби атындағы ҚазҰУ, дінтану және мәдениеттану кафедрасының доценті.
Зайырлылық ұғымы – мемлекет пен діннің бір-бірінен бөлінуін, мемлекеттік басқару мен қоғамдық өмірдің діни сенімдерден тәуелсіз болуын білдіретін маңызды саяси-құқықтық принцип. Бұл қағида бойынша мемлекет белгілі бір дінді ресми түрде қолдамайды және азаматтардың ар-ождан бостандығын қамтамасыз етеді. Яғни әр адам өз дінін ұстануға немесе ешбір дінді ұстанбауға ерікті.
Қазіргі жаһандану жағдайында зайырлылық ұғымы тек құқықтық принцип қана емес, сонымен қатар қоғамдағы тұрақтылық пен келісімді сақтаудың негізгі тетіктерінің бірі болып отыр. Әртүрлі мәдениеттер мен діни көзқарастар қатар өмір сүретін заманда зайырлы мемлекет моделі азаматтардың теңдігін қамтамасыз етіп, конфессияаралық шиеленістердің алдын алуға мүмкіндік береді. Сондықтан бұл тақырып бүгінгі қоғам үшін ерекше өзекті, себебі ол мемлекет пен дін арасындағы тепе-теңдікті сақтаудың және демократиялық құндылықтарды нығайтудың негізін түсіндіреді.
Зайырлылық деген не?
Зайырлылық – бұл мемлекет пен діннің бір-бірінен бөлінуін білдіретін саяси-құқықтық қағида. Оның негізгі мәні – мемлекеттік билік діни ұйымдардан тәуелсіз жұмыс істейді, ал дін мемлекеттік басқару ісіне тікелей араласпайды. Сонымен қатар, мемлекет белгілі бір дінді ресми түрде үстем етпей, барлық азаматтарға сенім бостандығын қамтамасыз етеді.
Зайырлы мемлекетте заңдар діни қағидаларға емес, жалпыға бірдей қабылданған құқықтық нормаларға негізделеді. Бұл әртүрлі діни және дүниетанымдық көзқарастағы азаматтардың тең өмір сүруіне жағдай жасайды. Осылайша зайырлылық қоғамдағы тұрақтылықты сақтаудың және азаматтық теңдікті қамтамасыз етудің маңызды тетігі болып табылады.
Қазіргі әлемдегі көрінісі
Қазіргі әлемде зайырлылық көптеген дамыған және дамушы мемлекеттердің негізгі саяси қағидаларының бірі ретінде қалыптасқан. Зайырлы мемлекеттерге ортақ басты белгі – мемлекеттік биліктің діннен тәуелсіздігі және барлық діни сенімдерге тең көзқарас ұстануы. Мұндай мемлекеттерде заң шығару, білім беру, сот жүйесі сияқты негізгі институттар діни ережелерге емес, азаматтық құқыққа сүйенеді.
Зайырлы мемлекеттердің жалпы сипаты ретінде діни ұйымдардың мемлекеттен бөлінуі, бірақ олардың қоғамдағы мәдени және әлеуметтік рөлін мойындауы атап өтіледі. Яғни дін жеке өмір мен қоғамдық мәдениеттің бір бөлігі ретінде қарастырылады, бірақ мемлекеттік саясатқа ықпал етпейді.
Сонымен қатар зайырлылық дін бостандығын қамтамасыз етумен тығыз байланысты. Әрбір азамат өз сенімін еркін таңдай алады немесе ешбір дінді ұстанбауға құқылы. Мемлекет бұл тұрғыда бейтарап позиция ұстап, барлық діни топтарға тең жағдай жасайды. Осындай қағида қоғамда төзімділік пен өзара құрметті қалыптастырады.
Негізгі мәні
Зайырлылықтың негізгі мәні қоғамдағы үш маңызды құндылықпен тығыз байланысты: еркіндік, теңдік және толеранттылық.
Еркіндік – зайырлы қоғамның басты қағидаларының бірі. Ол әр адамның өз дінін ұстануға немесе мүлде дінсіз болуға құқығы бар екенін білдіреді. Бұл еркіндік тек сенім таңдауда ғана емес, сонымен қатар ойлау, пікір білдіру және өмір салтын таңдау еркіндігін де қамтиды. Мемлекет бұл таңдауларға араласпайды және азаматтардың жеке шешімін құрметтейді.
Теңдік – зайырлылық барлық азаматтардың заң алдында бірдей болуын қамтамасыз етеді. Діни сеніміне, ұлтына немесе дүниетанымына қарамастан әр адам бірдей құқықтар мен мүмкіндіктерге ие болады. Бұл қоғамда әділеттілікті нығайтып, кемсітушіліктің алдын алады.
Толеранттылық – әртүрлі сенім мен көзқарастарды қабылдау және құрметтеу мәдениеті. Зайырлы қоғамда адамдар бір-бірінің діни немесе философиялық айырмашылықтарын түсіністікпен қабылдап, бейбіт қатар өмір сүреді. Бұл қоғам ішіндегі тұрақтылық пен келісімді сақтауға ықпал етеді.
Қорытынды
Зайырлылық – мемлекет пен діннің бөлінуіне негізделген, еркіндік, теңдік және толеранттылықты қамтамасыз ететін маңызды қоғамдық қағида. Ол әртүрлі сенімдегі адамдардың бейбіт өмір сүруіне жағдай жасап, қоғам тұрақтылығының негізін қалайды.
Қазіргі заманда зайырлылықтың маңызы ерекше жоғары, себебі ол көпмәдениетті және көпдінді қоғамдарда өзара құрмет пен келісімді сақтаудың, сондай-ақ демократиялық құндылықтарды нығайтудың басты кепілі болып табылады.
