5 қыркүйек – Тілдер күніне арналған сценарий мектеп оқушыларына
5 қыркүйек – Қазақстан халқы тілдері күні. Бұл мереке – ана тілімізді құрметтеуге, мемлекеттік тілдің мәртебесін арттыруға және елімізде өмір сүретін түрлі этнос өкілдерінің тілдері мен мәдениетіне құрметпен қарауға үндейтін маңызды күн.
Мектепте Тілдер күнін өткізу оқушылардың қазақ тіліне деген сүйіспеншілігін арттырып қана қоймай, олардың сөздік қорын, ойлау қабілетін, шығармашылығын және көпшілік алдында сөйлеу дағдысын дамытуға мүмкіндік береді.
Төменде 5 қыркүйек – Тілдер күніне арналған дайын сценарийді ұсынамыз. Сценарийді мектептегі тәрбие сағатында, апталықта, мерекелік кеште немесе жалпы мектептік іс-шарада қолдануға болады.
Тақырыбы:
«Тілім менің – тірлігімнің айғағы»
Мақсаты:
Оқушыларға ана тілінің адам өміріндегі маңызын түсіндіру, қазақ тілін құрметтеуге тәрбиелеу, мемлекеттік тілдің мәртебесін дәріптеу және Қазақстан халқының тілдері мен мәдениетіне құрмет қалыптастыру.
Міндеттері:
- оқушылардың ана тіліне деген сүйіспеншілігін арттыру;
- мемлекеттік тіл туралы түсінігін кеңейту;
- шешен сөйлеуге және өз ойын еркін жеткізуге үйрету;
- тіл туралы мақал-мәтелдер мен қанатты сөздерді насихаттау;
- оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту.
Қатысушылар:
5–11 сынып оқушылары.
Іс-шара ұзақтығы:
45–60 минут.
Көрнекіліктер:
Қазақстан Республикасының Туы, тіл туралы қанатты сөздер, кітап көрмесі, интерактивті тақта, ұлттық ою-өрнектер, шарлар, әртүрлі тілдердегі амандасу сөздері.
Сценарий барысы
I. Кіріспе бөлім
Сахнаға екі жүргізуші шығады.
1-жүргізуші:
Армысыздар, құрметті ұстаздар, оқушылар және қадірлі қонақтар!
Бүгін біз халқымыздың рухани байлығы, ұлттың жаны мен тарихының айнасы саналатын тіл туралы сыр шерту үшін бас қосып отырмыз.
2-жүргізуші:
Қош келдіңіздер!
Бүгінгі мерекелік кешіміз 5 қыркүйек – Қазақстан халқы тілдері күніне арналады.
Тіл – адамдарды бір-бірімен байланыстыратын құрал ғана емес. Тіл арқылы халықтың тарихы, салт-дәстүрі, дүниетанымы мен рухани мұрасы ұрпақтан ұрпаққа беріледі.
1-жүргізуші:
Ана тілі – әр адамның жүрегіне ең жақын тіл. Біз алғашқы сөзімізді ана тілімізде айтып, айналамыздағы әлемді сол тіл арқылы танып-білеміз.
Сондықтан ана тілін құрметтеу – туған жерді, елді және ұлттық құндылықтарды құрметтеу.
II. «Ана тілім – ардағым» әдеби композициясы
Сахнаға 4 оқушы шығады.
1-оқушы:
Тілім менің – тірегім,
Жүрегімнің тілегі.
Ана тілім бар кезде,
Биік менің мерейім.
2-оқушы:
Қазақ тілі – кең даланың үні.
Ол – ата-бабамыздан қалған асыл мұра.
Әрбір қазақ баласы өз ана тілін құрметтеп, таза сөйлеуге және келер ұрпаққа жеткізуге міндетті.
3-оқушы:
Тіл – халықтың жадын сақтайды.
Тіліміз арқылы біз бабаларымыздың тарихын, дәстүрін, әдебиетін және мәдениетін танимыз.
4-оқушы:
Сондықтан:
Ана тілімізді ардақтайық!
Қазақ тілінің мәртебесін бірге көтерейік!
III. «Тіл білгірлері» сайысы
Жүргізуші оқушыларды екі топқа бөледі.
Мысалы:
1-топ – «Сұңқар»
2-топ – «Тұлпар»
Әр дұрыс жауапқа 1 ұпай беріледі.
1-кезең. «Мақалды жалғастыр»
Жүргізуші мақалдың алғашқы бөлігін оқиды, оқушылар жалғастырады.
- Өнер алды – …
Жауабы: қызыл тіл. - Басқа пәле – …
Жауабы: тілден. - Тіл тас жарады, …
Жауабы: тас жармаса бас жарады. - Жақсы сөз – …
Жауабы: жарым ырыс. - Ана сүті бой өсіреді, …
Жауабы: ана тілі ой өсіреді. - Тіл қылыштан …
Жауабы: өткір.
IV. «Сөз тапқанға қолқа жоқ»
Әр топқа бір сөз беріледі.
Мысалы:
Тіл
Отан
Мектеп
Достық
Қазақстан
Оқушылар 30 секунд ішінде осы сөзге қатысты мүмкіндігінше көп сөз айтуы керек.
Мысалы:
Тіл → қазақ тілі, ана тілі, сөз, сөйлеу, әдебиет, мәдениет, кітап, білім.
Ең көп мағыналы сөз айтқан топ жеңімпаз болады.
V. «Кім жылдам?» викторинасы
Сұрақтар:
1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі қандай?
Жауабы: Қазақ тілі.
2. Тіл адамдарға не үшін қажет?
Жауабы: Қарым-қатынас жасау, ойды жеткізу, ақпарат алмасу үшін.
3. Ана тілі дегеніміз не?
Жауабы: Адамның отбасында алғаш үйренген, өзіне жақын тілі.
4. 5 қыркүйекте Қазақстанда қандай мереке аталып өтеді?
Жауабы: Қазақстан халқы тілдері күні.
5. Қазақ тілінің дамуына үлкен үлес қосқан қандай тұлғаларды білесіңдер?
Оқушылар өздері білетін тұлғаларды атайды.
6. Қазақ тілінде неше әріп бар?
Жауабы: Қазіргі кирилл әліпбиінде 42 әріп.
7. Мемлекеттік тілді білу неліктен маңызды?
Оқушылар өз пікірлерін айтады.
VI. «Әлем тілдері» ойыны
Жүргізуші:
Қазақстан – көптеген этнос өкілдері тату-тәтті өмір сүретін мемлекет.
Әр халықтың өз тілі мен мәдениеті бар. Ал түрлі тілдерді білу адамдарды жақындастырады.
Ендеше бірнеше тілде амандасып көрейік.
Экранда сөздер көрсетіледі:
Қазақша: Сәлеметсіз бе!
Орысша: Здравствуйте!
Ағылшынша: Hello!
Түрікше: Merhaba!
Өзбекше: Salom!
Немісше: Guten Tag!
Оқушылар сөздерді кезекпен қайталайды.
VII. «Тілім – менің мақтанышым» шығармашылық тапсырмасы
Әр топқа ватман немесе парақ беріледі.
Тапсырма:
«Қазақ тілі мен үшін…»
деген сөйлемді жалғастыру.
Мысалы:
- Қазақ тілі мен үшін – анамның әлдиі.
- Қазақ тілі мен үшін – туған жерімнің үні.
- Қазақ тілі мен үшін – тарихым.
- Қазақ тілі мен үшін – болашағым.
- Қазақ тілі мен үшін – мақтанышым.
Топтар өз жұмыстарын қорғайды.
VIII. Сахналық көрініс
«Ана тілінің аманаты»
Сахнаға әже мен немере шығады.
Немере:
Әже, неге адамдар ана тілін ерекше құрметтейді?
Әже:
Өйткені, балам, адамның ең алғаш еститін сөзі де, жүрегіне ең жақын сөздер де ана тілінде айтылады.
Немере:
Ал басқа тілдерді үйренуге бола ма?
Әже:
Әрине. Көп тіл білу – үлкен білім. Басқа тілдерді үйрену адамның дүниетанымын кеңейтеді.
Бірақ қанша тіл білсең де, өз ана тіліңді ұмытпау керек.
Немере:
Онда мен қазақ тілін жақсы меңгеріп, басқа тілдерді де үйренемін.
Әже:
Дұрыс айтасың. Өз тілін құрметтеген адам өзгенің тілін де сыйлай біледі.
IX. «Бір сөзбен айтқанда»
Жүргізуші:
Мен қазір бірнеше түсінік айтамын. Сендер оған байланысты бір ғана сөз айтуларың керек.
Туған жер?
Оқушылар: Отан.
Адамдар арасындағы байланыс құралы?
Оқушылар: Тіл.
Білімнің қайнар көзі?
Оқушылар: Кітап.
Адамды адаммен жақындастыратын қасиет?
Оқушылар: Достық.
Ұлттың рухани қазынасы?
Оқушылар: Тіл.
X. Қорытынды
1-жүргізуші:
Құрметті достар!
Тіл – ұлттың ең қымбат қазыналарының бірі.
Тіліміз арқылы халқымыздың тарихы, мәдениеті мен рухани құндылықтары сақталады.
2-жүргізуші:
Өз ана тілін құрметтеген адам басқа халықтардың тіліне де құрметпен қарайды.
Сондықтан қазақ тілін таза сөйлеп, оның байлығын терең меңгеруге ұмтылайық.
Барлығы бірге:
Ана тіліміз – мәңгі жасасын!
Тілдер күні қашан аталып өтеді?
Қазақстан халқы тілдері күні 5 қыркүйекте аталып өтеді.
Бұл күні мектептер мен білім беру ұйымдарында тіл мерекесіне арналған тәрбие сағаттары, байқаулар, концерттер, викториналар және түрлі мәдени іс-шаралар ұйымдастырылады.
Тілдер күніне мектепте қандай іс-шара өткізуге болады?
Мектепте:
- «Тіл білгірлері» сайысын;
- тіл туралы мақал-мәтелдер жарысын;
- мәнерлеп оқу байқауын;
- эссе байқауын;
- викторина;
- интеллектуалдық ойын;
- сахналық көрініс;
- ұлттық тілдер фестивалін
өткізуге болады.
