Керей Раушан Мусабековна
«Ақтөбе облысының білім басқармасы Ойыл ауданының білім бөлімі» ММ
«Әсем» бөбекжай-бақшасы» МКҚК меңгерушісі
Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы
Аңдатпа
Мақалада мектепке дейінгі білім беру ұйымы мен отбасы арасындағы ынтымақтастықтың баланың тұлғалық қалыптасуына әсері қарастырылады. Отбасы тәрбиесі мен мектепке дейінгі ұйым қызметінің сабақтастығы ғылыми-педагогикалық тұрғыдан талданып, баланың әлеуметтік, эмоционалдық және танымдық дамуын қамтамасыз етудегі маңызы айқындалады. Сонымен қатар мектепке дейінгі ұйым басшысының ата-аналармен серіктестік қарым-қатынас орнатудағы рөлі сипатталады.
Тірек сөздер: мектепке дейінгі тәрбие, отбасы, ынтымақтастық, тұлғалық даму, ата-аналармен жұмыс, мектепке дейінгі ұйым.
Қазіргі қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер білім беру жүйесіне жаңа талаптар қоюда. Бүгінгі күні мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының басты міндеті – баланың жас ерекшеліктеріне сәйкес сапалы тәрбие мен білім беруді қамтамасыз ету ғана емес, сонымен қатар отбасы мен ұйым арасындағы өзара әрекеттестіктің тиімді моделін қалыптастыру болып табылады. Өйткені баланың тұлғалық қасиеттерінің негізі дәл мектепке дейінгі кезеңде қаланады.
Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес мектепке дейінгі тәрбиенің мақсаты – баланың физикалық, коммуникативтік, танымдық, шығармашылық және әлеуметтік дағдыларын дамытуға бағытталған қолайлы білім беру ортасын құру болып табылады [1]. Аталған міндеттерді жүзеге асыру отбасы мен мектепке дейінгі ұйымның өзара бірлескен жұмысы арқылы ғана нәтижелі болады.
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасында да ата-аналарды тәрбиелеу және оқыту үдерісіне тарту, отбасы тәрбиесін қолдау, педагогикалық ағарту жұмыстарын жүргізу негізгі бағыттардың бірі ретінде белгіленген [2]. Сондықтан балабақша мен отбасы арасындағы ынтымақтастық мәселесі қазіргі мектепке дейінгі білім берудің өзекті бағыттарының бірі болып табылады.
Ғылыми әдебиеттерде отбасы тұлғаның қалыптасуына ықпал ететін маңызды әлеуметтік институт ретінде қарастырылады. Баланың дүниетанымы, мінез-құлқы, қарым-қатынас мәдениеті және құндылықтық бағдарлары ең алдымен отбасында қалыптасады.
Л.С.Выготский баланың психикалық дамуын әлеуметтік ортамен тығыз байланыста қарастырған. Ғалымның пікірінше, баланың дамуы ересектермен қарым-қатынас жасау арқылы жүзеге асады және әлеуметтік тәжірибені меңгеру тұлғаның қалыптасуындағы негізгі фактор болып табылады [3]. Бұл тұжырым мектепке дейінгі ұйым педагогтері мен ата-аналардың бала тәрбиесіндегі бірлескен әрекетінің ғылыми негізін айқындайды.
Выготскийдің «жақын даму аймағы» теориясы баланың өздігінен орындай алмайтын әрекеттерді ересектердің көмегі арқылы меңгеретінін көрсетеді. Демек, баланың даму нәтижесі педагог пен ата-ананың бірлескен ықпалына тәуелді. Ал Л.И.Божович тұлғаның қалыптасуында эмоциялық қарым-қатынастың шешуші рөл атқаратынын дәлелдеген. Ғалымның пікірінше, баланың қоршаған ортаға қатынасы алдымен эмоциялық тәжірибе арқылы қалыптасады. Отбасындағы жағымды психологиялық ахуал мен ата-ананың қолдауы баланың өзіндік бағалауы мен әлеуметтік белсенділігінің дамуына ықпал етеді [4]. Осы ғылыми тұжырымдар баланың толыққанды дамуы үшін отбасы мен білім беру ұйымының тәрбиелік ықпалдарының бірлігі қажет екенін көрсетеді.
Баланың дамуындағы сабақтастық қағидасы отбасы мен балабақша арасындағы өзара байланыстың негізін құрайды. Егер отбасындағы тәрбие мен мектепке дейінгі ұйымдағы тәрбиелік жұмыстар бір бағытта жүргізілсе, балада тұрақты мінез-құлық дағдылары қалыптасады.
Тәжірибе көрсеткендей, ата-аналардың білім беру үдерісіне белсенді қатысуы балалардың балабақшаға бейімделуін жеңілдетеді, танымдық белсенділігін арттырады және эмоционалдық тұрақтылығын қалыптастырады. Сонымен қатар педагогтер ата-аналар арқылы баланың жеке ерекшеліктері туралы қосымша ақпарат алып, тәрбиелік жұмысты тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік алады.
Мектепке дейінгі ұйым мен отбасының серіктестігі келесі міндеттерді шешуге ықпал етеді:
- баланың жеке ерекшеліктерін ескеру;
- тәрбиелік ықпалдардың бірізділігін қамтамасыз ету;
- балалардың әлеуметтік бейімделуін жеңілдету;
- ата-аналардың педагогикалық мәдениетін арттыру;
- баланың психологиялық жайлылығын сақтау.
Қазіргі таңда ата-аналармен жұмыстың мазмұны да өзгеруде. Егер бұрын бұл жұмыс көбіне жиналыстар өткізумен шектелсе, бүгінде серіктестікке негізделген өзара әрекеттестікке басымдық берілуде.
Отбасы мен балабақша ынтымақтастығының тиімділігі көп жағдайда ұйым басшысының басқару қызметіне байланысты. Басшы ата-аналармен ашық диалог орнатуға, педагогтердің кәсіби құзыреттілігін дамытуға және ұйымның оң имиджін қалыптастыруға жауапты.
Мектепке дейінгі ұйым директорының қызметінде ата-аналармен жұмысты ұйымдастыру маңызды орын алады. Атап айтқанда:
- ата-аналардың сұраныстары мен қажеттіліктерін зерттеу;
педагогикалық ағарту жұмыстарын жүйелеу;
отбасы тәрбиесін қолдау бағдарламаларын әзірлеу;
ата-аналарды білім беру процесіне тарту;
ұйым қызметінің ашықтығын қамтамасыз ету.
Басшының мақсатты жұмысы нәтижесінде ұйым мен отбасы арасында өзара сенім мен серіктестік қатынастар қалыптасады. Бұл өз кезегінде білім беру сапасының артуына ықпал етеді.
Қорыта айтқанда, мектепке дейінгі ұйым мен отбасының ынтымақтастығы баланың тұлғалық дамуының маңызды шарты болып табылады. Л.С.Выготский мен Л.И.Божовичтің ғылыми тұжырымдары баланың психикалық және тұлғалық дамуы әлеуметтік орта мен ересектердің ықпалы арқылы жүзеге асатынын дәлелдейді. Ал Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі білім беру саласындағы нормативтік құжаттары отбасы мен білім беру ұйымының өзара әрекеттестігін білім беру сапасын қамтамасыз етудің негізгі тетіктерінің бірі ретінде қарастырады.
Сондықтан мектепке дейінгі ұйымдарда ата-аналармен серіктестікті нығайту, тәрбиелік ықпалдардың бірлігін қамтамасыз ету және отбасы тәрбиесін қолдау бағытындағы жұмыстарды жетілдіру бүгінгі күннің маңызды міндеттерінің бірі болып қала береді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
- Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы №348 бұйрығы. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. – Астана, 2022.
- Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің міндетін атқарушының 2016 жылғы 12 тамыздағы №499 бұйрығы. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы. – Астана, 2016 (өзгерістер мен толықтырулармен).
- Выготский Л.С. Педагогикалық психология. – Мәскеу: Педагогика, 1991. – 480 б.
- Божович Л.И. Личность и ее формирование в детском возрасте. – Мәскеу: Просвещение, 2008. – 398 б.
