Қадыр Аяжан Ельжанқызы
Қазақ спорт және туризм академиясы
7M11101-Туризм
Жетекшісі: Кадырбекова Динара Сериковна
Аңдатпа. Экономиканы цифрландырудың қазіргі жағдайында туризм саласындағы цифрлық маркетинг құралдарын пайдалану ерекше маңызға ие. Цифрлық технологияларды дамыту туристік дестинациялардың танымалдылығын арттыруға, мақсатты аудиторияны қамтуды кеңейтуге және өңірлердің бәсекелестік артықшылықтарын қалыптастыруға ықпал етеді. Абай облысы мәдени-тарихи, табиғи және әдеби нысандарды қамтитын айтарлықтай туристік-рекреациялық әлеуетке ие, алайда оларды цифрлық ортада ілгерілетудің тиімділігі жеткілікті зерттелмеген күйінде қалып отыр. Зерттеудің мақсаты Абай облысының туристік дестинацияларын ілгерілетудегі цифрлық маркетинг құралдарының тиімділігін бағалау және цифрлық маркетингтік қызметті жетілдіру бойынша ұсынымдар әзірлеу болып табылады. Жұмыста салыстырмалы талдау әдістері, интернет-ресурстарды контент-талдау, статистикалық деректерді талдау және жүйелік тәсіл қолданылды. Зерттеу нәтижелері өңірдің туристік дестинацияларын ілгерілету үшін әлеуметтік желілер, цифрлық туристік платформалар, іздеу жүйесін оңтайландыру және қоғамдық пікір көшбасшыларымен ынтымақтастық үлкен әлеуетке ие екенін көрсетеді. Абай облысының туристік тартымдылығын арттыруға бағытталған цифрлық маркетингті жетілдіру бағыттары ұсынылды.
Кілт сөздер: цифрлық маркетинг, туризм, туристік дестинация, цифрландыру, әлеуметтік желілер, туристік әлеует, Абай облысы.
Кіріспе
Туристік сала әлемдік экономиканың қарқынды дамып келе жатқан секторларының бірі болып табылады. Туристік дестинациялар арасындағы бәсекелестіктің күшеюі жағдайында цифрлық технологияларға негізделген заманауи маркетингтік құралдарды қолдану ерекше маңызға ие. Интернеттің, әлеуметтік медианың, мобильді қосымшалардың және онлайн-платформалардың дамуы туристердің мінез-құлқын және демалыс орнын таңдау кезінде шешім қабылдау механизмдерін айтарлықтай өзгертті.
Қазіргі уақытта әлеуетті туристердің көпшілігі туристік нысандар туралы ақпаратты цифрлық байланыс арналары арқылы іздейді. Осы себепті аумақтың цифрлық қатысуының тиімділігі туристік сұранысты қалыптастырудың негізгі факторларының біріне айналуда. Өңірлік туризмді басқару органдары туристік өнімдерді ілгерілету және аумақтардың оң имиджін қалыптастыру үшін цифрлық құралдарды белсенді пайдалануда.
Абай облысы ішкі және келу туризмін дамыту үшін айтарлықтай әлеуетке ие. Өңір аумағында Абай Құнанбаевтың есімімен байланысты мәдени мұра объектілері, Семей қаласының тарихи көрікті жерлері, табиғи-рекреациялық ресурстар, сондай-ақ мәдени-танымдық және экологиялық сипаттағы туристік маршруттар орналасқан. Сонымен қатар, өңірдің туристік дестинацияларын цифрлық ілгерілету мәселелері одан әрі зерделеуді және жетілдіруді талап етеді.
Зерттеудің мақсаты: Абай облысының туристік дестинацияларын ілгерілетудегі цифрлық маркетинг құралдарының тиімділігін бағалау.
Зерттеу міндеттері:
- туризмдегі цифрлық маркетингтің теориялық негіздерін зерттеу;
- туристікдестинациялардыцифрлықілгерілетудіңзаманауиқұралдарынталдау;
- Абайоблысыныңтуристікобъектілерініңцифрлықмаркетингінің жай-күйінбағалау;
- өңірдіцифрлықілгерілетудіңтиімділігінарттыру бойынша ұсынымдарәзірлеу.
Абай облысы мәдени-тарихи, әдеби және табиғи-рекреациялық ресурстар есебінен қалыптасатын айтарлықтай туристік әлеуетке ие. Туристік қызығушылықтың негізгі объектілері Семей қаласы, Жидебай-Бөрілі мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық музей-қорығы, Абай Құнанбаевтың өмірі мен шығармашылығына байланысты объектілер, сондай-ақ Алакөл көлінің жағалауы болып табылады.
2024 жылдың қорытындысы бойынша өңірдің туристік саласы дамудың оң серпінімен сипатталады. Орналастыру объектілеріне келушілер саны 225 мың адамнан асты, көрсетілген туристік қызметтер көлемі шамамен 4,8 млрд теңгені құрады, ал туристік салаға инвестициялар көлемі 12,9 млрд теңгеге жетті. Бұл көрсеткіштер аймақтың туристік ресурстарына деген қызығушылықтың артып келе жатқанын және оларды жылжыту құралдарын жетілдіру қажеттілігін көрсетеді.
Қазіргі уақытта Абай облысының туристік дестинацияларын ілгерілету ресми интернет-ресурстар, әлеуметтік желілер, туристік платформалар және картографиялық сервистер арқылы жүзеге асырылады. Instagram, TikTok, Facebook және YouTube ең белсенді қолданылады. Дегенмен, әртүрлі туристік нысандардың цифрлық қатысу деңгейі біркелкі емес болып қала береді.
Талдау көрсеткендей, аймақтағы туристік ұйымдардың көпшілігі Сандық арналарды негізінен аудиторияны ақпараттандыру үшін пайдаланады, ал мақсатты жарнама, іздеу жүйесін оңтайландыру, контент маркетингі және пайдаланушының мінез-құлқын талдау мүмкіндіктері шектеулі.
Цифрлық маркетингтің даму перспективаларын анықтау үшін SWOT-талдау жүргізілді.
Кесте 1 — Абай облысының туристік дестинацияларының цифрлық маркетингін SWOT-талдау
| Күшті жақтары (Strengths) | Әлсіз жақтары (Weaknesses) |
| — Абайдың бірегей әдеби брендінің болуы;
— Алакөл көлінің жоғары туристік әлеуеті; — Қазақстанда өсіп келе жатқан ішкі туризм; — халықтың әлеуметтік желілерді белсенді пайдалануы; — халықаралық маңызы бар мәдени-тарихи объектілердің болуы. |
— өңірді ілгерілетудің бірыңғай цифрлық платформасының болмауы;
— SEO және аналитикалық құралдарды жеткіліксіз пайдалану; — сапалы мультимедиялық мазмұнның шектеулі саны; — интернеттегі кейбір туристік нысандардың әлсіз көрінісі; — туристік нарықтың жекелеген қатысушыларының цифрлық құзыреттерінің жеткіліксіз деңгейі |
| Мүмкіндіктер (Opportunities) | Қауіптер (Threats) |
| — Қазақстандағы ішкі туризмді дамыту;
— цифрлық туристік сервистердің танымалдылығының өсуі; — виртуалды және Толықтырылған шындық технологияларын енгізу; — блогерлермен және әсер етушілермен ынтымақтастық; — халықаралық цифрлық платформаларда туристік маршруттарды ілгерілету. |
— Қазақстанның басқа туристік өңірлері тарапынан бәсекелестікті күшейту;
— әлеуметтік медиа алгоритмдерін өзгерту; — сандық жарнама шығындарының өсуі; — экономикалық тұрақсыздық; — сыртқы факторларға байланысты туристік белсенділіктің төмендеуі. |
SWOT талдауының нәтижелері аймақтың цифрлық ілгерілету үшін айтарлықтай бәсекелестік артықшылықтарға ие екенін көрсетеді. Абайдың брендін отандық және шетелдік туристерді тарта алатын бірегей мәдени өнім ретінде пайдалану ең перспективалы бағыт болып табылады.
Сонымен қатар, Алакөл көлімен, Семей қаласының тарихи мұрасымен және әдеби маршруттармен байланысты цифрлық контентті дамыту жоғары әлеуетке ие. Сонымен қатар, цифрлық маркетингтің кешенді стратегиясының болмауына байланысты бар кемшіліктерді жою қажет.
Жүргізілген талдау негізінде өңірдің туристік объектілері, маршруттары, орналастыру құралдары және оқиғалары туралы ақпаратты біріктіретін Абай облысының бірыңғай туристік цифрлық порталын құру ұсынылады. Сонымен қатар, бейне маркетингті, әсер етуші маркетингті және виртуалды экскурсия технологияларын пайдалануды кеңейту ұсынылады.
Қорытынды
Экономиканың цифрлық трансформациясы және туристік дестинациялар арасындағы бәсекелестіктің өсуі жағдайында цифрлық маркетинг өңірлердің туристік тартымдылығын арттырудың негізгі құралдарының біріне айналады. Маңызды мәдени-тарихи, әдеби және табиғи-рекреациялық әлеуеті бар Абай облысы үшін цифрлық технологияларды тиімді пайдалану туристік саланың тұрақты дамуының маңызды шарты болып табылады.
Зерттеу барысында туризмдегі цифрлық маркетингтің теориялық аспектілері қаралды, Абай облысының туристік саласының қазіргі жағдайы талданды және өңірдің туристік дестинацияларын ілгерілетудің цифрлық арналарын пайдалануды бағалау жүргізілді. Цифрлық маркетингтің ең көп таралған құралдары әлеуметтік желілер, туристік интернет-платформалар, контент-маркетинг және іздеу жүйесін оңтайландыру болып табылады. Сонымен қатар, цифрлық ілгерілетудің қолданыстағы мүмкіндіктері толық көлемде пайдаланылмайтыны, ал жекелеген туристік объектілердің цифрлық қатысуы жеткіліксіз дамығаны анықталды.
Жүргізілген SWOT-талдау Абай облысының туристік дестинацияларының цифрлық маркетингінің күшті және әлсіз жақтарын анықтауға, сондай-ақ одан әрі дамудың негізгі мүмкіндіктері мен қауіптерін анықтауға мүмкіндік берді. Өңірдің басты артықшылықтарына Абай Құнанбаевтың есімімен байланысты бірегей мәдени мұраның болуы, Алакөл көлінің жағалауында рекреациялық туризмді дамытудың жоғары әлеуеті, сондай-ақ Қазақстандағы ішкі туризмге деген қызығушылықтың артуы жатады. Сонымен қатар, негізгі проблемаларға өңірдің туристік ресурстарын ілгерілетудің бірыңғай цифрлық платформасының болмауы, заманауи интернет-маркетинг құралдарын жеткіліксіз пайдалану және сапалы цифрлық контенттің шектеулі көлемі жатады.
Зерттеу нәтижелері цифрлық маркетингті жетілдірудің ең перспективалы бағыттары Абай облысының бірыңғай ақпараттық-туристік платформасын дамыту, әлеуметтік желілерде туристік дестинациялардың қатысуын кеңейту, іздеу жүйесін оңтайландыру құралдарын пайдалану, виртуалды және толықтырылған шындық технологияларын енгізу, сондай-ақ туристік блогерлермен және қоғамдық пікір көшбасшыларымен белсенді ынтымақтастық болып табылатынын көрсетті.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы SWOT-талдау негізінде Абай облысының туристік дестинацияларының цифрлық маркетинг құралдарының тиімділігіне кешенді бағалау жүргізу және өңірдің цифрлық ілгерілеуін жетілдіру бойынша практикалық ұсынымдар әзірлеу болып табылады.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы — туризмді дамытудың маркетингтік стратегиялары мен бағдарламаларын әзірлеу кезінде туризмді басқарудың аймақтық органдарының, туристік ұйымдардың және туристік бизнес субъектілерінің нәтижелерін пайдалану мүмкіндігі. Ұсынылған ұсынымдарды іске асыру Абай облысының туристік дестинацияларының танымалдылығын арттыруға, туристік ағындарды ұлғайтуға, инвестицияларды тартуға және Қазақстанның туристік нарығында өңірдің бәсекелестік позицияларын нығайтуға ықпал ететін болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
- Қазақстан Республикасындағы туристік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. 13 маусым 2001 жыл, №211-II.
- Қазақстан Республикасында туризм саласын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы. – Астана, 2023.
- Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы. Қазақстан туризмі: статистикалық жинақ. – Астана, 2024.
- Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі. Қазақстан Республикасының туристік саласын дамыту жөніндегі аналитикалық есеп. – Астана, 2025.
- Абай облысын дамытудың 2023–2027 жылдарға арналған бағдарламасы. – Семей, 2023.
- Ахметова Г.Б., Абдрахманов Е.С. Қазақстанның туристік саласын цифрландыру: қазіргі үрдістері мен даму перспективалары // «Тұран» университетінің хабаршысы. – 2023. – №4(100). – Б. 145–151.
- Нұрғалиева А.К., Жұмабекова М.Т. Аймақтық туризмді дамытудағы цифрлық маркетинг құралдары // ҚазҰУ Хабаршысы. Экономика сериясы. – 2024. – №2(144). – Б. 89–97.
- Сағындықова А.С., Баймұханова А.Т. Қазақстанның туристік дестинацияларын ілгерілетудегі цифрлық технологиялардың рөлі // Экономика және статистика. – 2024. – №1. – Б. 56–63.
