Сын тұрғысынан ойлау арқылы оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту

Казмаганбетова Назгуль Булатовна

Мұғалімнің міндеті – баланың өзіне деген сенімін арттыру, өзін тұлға ретінде сезінетіндей мүмкіндік ашу, өзін тұлға ретінде сезінген бала әрқашан өмірде өз жолын таба алады.

Білім берудің сапасын жақсарту мақсатында  Сын тұрғысынан  ойлау  технологиясын өз сабақтарымда қолданып жүрмін. Сын тұрғысынан ойлау технологиясының мені қызықтырғаны баланың өзі ізденіп дәлелдеуі. Ол бұрын тек тыңдаушы болса, енді ізденуші, ойланушы, өз ойын дәлелдеуші, ал мұғалім осы әрекетке бағыттаушы, ұйымдастырушы.
Сын тұрғысынан ойлау бағдарламасы оқушының еркін сөйлеуіне, пікір таластыруына, достарының ойын тыңдауға, проблеманы шешу жолдарын іздей отырып, қиындықты шешуге бағытталған бағдарлама.
Сын тұрғысынан ойлау дегеніміз- сабақта оқушылардың қызығушылығын арттыра отырып, өз ойыңды еркін және зерттей талпындырып, тұжырым жасау.                     Сын тұрғысынан ойлау дегеніміз  ой қозғай отырып, оқушының өз ойымен өзгелердің  ойына сыни қарап,  естіген,  білгенін талдап,  салыстырып, реттеп,сұрыптап, жүйелеп, білмегенін өзі зерттеп, дәлелде, тұжырым жасауға бағыттау өз бетімен  және бірлесіп   шығармашылық   жұмыс жасау.
Оқушыларды шығармашылық жұмысқа баулып, олардың белсенділіктерін, қызығушылықтарын apттыpa түсу үшін шығармашылық қабілеттерін дамытуда әртүрлі әдіс-тәсілдерді қолдануға болады.                                                                   Шығармашылық жұмыстар оқушыларды ойлауға жетелеп, қызығушылығын оятып, шығармашылық қабілетін арттыруға, белсенділікке ынталандырады.
Сын тұрғысынан ойлауды дамытудың мақсаты барлық жастағы оқушыларға кез келген мазмұны сыни тұрғыдан қарап, екі ұйғарым бір пікірдің біреуін таңдауға саналы шешім қабылдауға үйрету.             Бұл бағдарлама жаңа буын оқулықтарының талаптарын жүзеге асыруда оқушылардың  білім  деңгейін  көтеруде,  балаларды  шығармашылыққа баулуда,ойларын еркін айтуда тез арада дұрыс шешімдер табуға атсалысатын бірден-бір тиімді  бағдарлама  деп  есептеймін.                                                                                                   Сын тұрғысынан ойлау- сынау емес, шындалған ойлау. Оқушылардың да бұл жұмысты дұрыс ұйымдастырған жағдайда өз даму деңгейіне сәйкес ойы шыңдалып, белгілі бір жетістіктерге жетері сөзсіз. Білімнің болашақта пайдаға асуы, қажетке жарауын қалыптастырады. Көп ақпаратты талдай, жинақтай отырып, ішінен қажеттісін алуға үйретеді. Сын тұрғысынан ойлау бағдарламасы қызығушылығын ояту, мағынаны тану, ой толғаныс кезеңдерінен түзіледі.   «Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту» технологиясы мен жұмыс жасау кезінде  бұл сабақтар  баланың  танымдық  белсенділігін арттыруға, өзбетінше білім aлyғa, шығармашылығын қалыптастыруға ықпал ететіндігін атап өтсем, оқушылар – оқудың  (сабақтардың) қызықты, ұжымды бірлесіп жұмыс жасауға  үйрететіндігін, білімнің тереңдігі әрі тиянақтылығы артатындығын  баяндайды.  Бұл жобамен жұмысқа дейінгі және кейінгі кезеңін (аралығын) салыстыру оқушылардың оқуға деген ынта-ықыласының  артқандығының, адами жақсы қасиеттердің қалыптасқандығын, мұғалімнің шыдамдылық, төзімділік сияқты сапаларымен қатар оқушылардың басқаны қабылдау, түсіну, сыйлауды үйренгендігімен сипатталады. Сын тұрғысынан ойлау арқылы оқушылардың шығармашылық  қабілетін дамыту барысында келесі міндеттерді анықтадым.
Мазмұнға байланысты міндеттер:                                1.Әңгімені оқып танысады                                                      2.Мазмұнын ашады. 3.Кейіпкерлерді салыстыра отырып айырмашылықтары мен    ұқсастықтарын сипаттай алады. Сын тұрғысынан ойлауды дамытуға байланысты:          Оқушының оқу мен жазу арқылы сыни тұрғысынан ойлауын  дамыту, қиялын шарықтату және сезімін ояту.
Топтық жұмыс үрдісіне байланысты міндеті:

1. Оқушылар бір-бірімен пікірлесе отырып,           ортақ қорытынды шығарады.
2. Тақырыптық түсініксіз жерлерін айқындайды.
3. Топтастарының сұрақтарына жауап береді.
4. Қорытынды шығарады, өз пікірін дәлелдейді.

1.Әңгімені оқып танысады.

Тәрбиелік мәні: Өзара құрмет сезімін тудыру.                                     Басқаның пікірін сыйлауға, сөзін бөлмеуге тәрбиелеу. Оқушылардың шығармашылығының дамуына ықпал ету мақсатында  мәтін, әңгімені өз бетінше аяқтау жұмыстарын  тапсырамын. Мысалы: «Үндінің сұлу сазды рагасы» әңгімесіндегі оқиғаны оқушылар былай жалғастырған болатын: «Раганы оқыған кезде кезеңмен оқылатындығы, уақытымен орындалу керек, себебі адамға қиянат болатындығы ескеріледі» Бұл сынды тапсырмалар оқушылардың сөздік қорларын молайтып, бала қиялын дамытады. Сәтті  сабақ белгіленген мақсатқа жетуге ұстаз бен оқушының өзара ынтымақтастығы негізінде жүзеге асатын үрдіс.
Оқушы әректі:

1. Өз ойын еркін жазу.
2. Өзгені тыңдай білу және көмектесу.
3. Бірлесе әрекет ету.
4. Өз әрекетін талдау.
5. Өз мақсатын анықтау.

Сыни тұрғыдан оқу мен жазудың көмегі зор. Бұл жұмыстарды бірнеше тақырыптар көлемінде өткіздім. Оқушы жеке жұмыс істеуге жаттығады. Өз ойын көпшілікке жеткізуге ықпал етеді.
Сабақтың соңында мәтіннің тақырыбына байланысты өз ойларын білдіріп, көкейлеріне не түйді соны қағаз бетіне түсіреді.                    Ерекшелігі:    оқушының   білім  алуға   бағытталған  іс – әрекетін  бақылай  алады.  Оқушылар берілген  мәтін  бойынша    жұмыс   жасауға   көмектесетін  lNSEPT  cтратегиясы,   ол   бойынша  оқу,   тақырыппен  танысу   барысында

V  - білемін,

-           -  білмеймін,

+     - мен  үшін   жаңа  ақпарат

-          ? -  мені  таңқалдырады,  белгілерін  қойып  отырып  оқу  тапсырылады.

INSEРT   оқығанын     түсінуге,   өз  ойын   басшылық  етуге,  ойын  білдіруге   үйрететін  ұтымды  құрал.                                           Үйренушілер  білетіндерін  анықтап, білмейтіндерін белгілеп  сұрауға әзірленеді. Бұл әрекет   арқылы   жаңаны   түсіну  үшін  бұрынғы  білім  арасында  көпірлер  құрастыруға, яғни    байланыстар құруға дағдыландырады.   Сурет  арқылы  көрсетсек:

Толғауды  тиімді   етуге   лайықталған" Бес   жолдық    өлең" ,   "  Венн   диаграммасы", "  Еркін  жазу,"   "   Семантикалық   карта" ,    Т   кестесі"  сияқты   стратегиялар  әр  сабақтың    ерекшелігінеді.

Сыни тұрғыдан оқу мен жазу бағдарламасының нәтижесі төмендегідей болды. СТО құрылымы бойынша ұйымдастырылған сабақтар баланың ізденімпаздық, зерттеушілік, дәлелдеушілік, шығармашылық қабілеттерін дамытатынына көз жеткіздім.                  Сабақта Сын тұрғысынан оқыту технологиясының стратегияларын пайдалана отырып, балалардың ұсыныс-пікірлерін  еркін айтқызып,    ойларын ұштауға және өздеріне  деген  сенімін  арттыруға  мүмкіндік  туғызып отырдым.                                                                       Әрбір әдіс оқушылардың ойлауына және қиялына негізделіп келеді. Баланың тереңде жатқан ойын дамытып, оларды сөйлеуге, дәлелдеуге үйретеді.