Оқу мотивациясын қалай арттыруға болады: тиімді тәсілдер мен практикалық кеңестер

Оқу мотивациясы — жақсы баға үшін ғана қажет фактор емес. Ол адамның өзін дамытуға, жаңа дағды үйренуге және ұзақ мерзімді мақсаттарына жетуге көмектесетін ішкі күш. Кейде оқуға кірісу қиын көрінеді: шаршау, қызықсыз тақырып, телефонның алаңдатуы, немесе «маған бұл не үшін керек?» деген сұрақ мотивацияны төмендетеді. Дегенмен оқу мотивациясын арттыруға болатын нақты әдістер бар. Ең бастысы — оларды бірден емес, жүйелі түрде қолдану.

Оқу мотивациясы не үшін төмендейді?

Мотивацияның әлсіреуіне көбіне бір ғана себеп емес, бірнеше фактор әсер етеді. Мысалы, мақсаттың анық болмауы, нәтиженің бірден көрінбеуі, тым үлкен жүктеме немесе қолайсыз орта. Егер адам өз еңбегінің пайдасын көрмесе, оқу міндетке айналып кетеді. Сондықтан мотивацияны қалпына келтіру үшін алдымен себепті түсіну маңызды.

• Мақсаттың бұлыңғырлығы: не үшін оқып жүргені түсініксіз болса, қызығушылық та азаяды.
• Шамадан тыс жүктеме: бір күнде көп тапсырма орындау шаршауға әкеледі.
• Алаңдататын орта: телефон, әлеуметтік желі, шу оқу зейінін бөледі.
• Нәтиженің кешігуі: еңбектің жемісі бірден байқалмаған кезде ынта төмендеуі мүмкін.

Оқу мотивациясын арттырудың негізгі жолдары

1. Нақты және өлшенетін мақсат қойыңыз

«Жақсы оқимын» деген жалпы ой жеткіліксіз. Оның орнына нақты мақсат керек: «Аптасына 5 тақырыпты меңгеремін», «Келесі тесттен 80 балл аламын», «Күн сайын 30 минут ағылшын оқимын». Мұндай мақсаттар миға түсінікті болады және әрекетке итермелейді. Мақсатты қағазға жазып, көзге көрінетін жерге іліп қою да пайдалы.

2. Үлкен міндетті шағын қадамдарға бөліңіз

Кейде оқу тапсырмасы тым ауыр болып көрінеді. Сол себепті оны бөліп орындау керек. Мысалы, бірден 50 бет оқу орнына, 10 беттен 5 бөлікке бөлуге болады. Әр кішкентай қадам орындалған сайын адамда «мен істей аламын» деген сенім күшейеді. Бұл сенім — мотивацияның басты тіректерінің бірі.

3. Оқу әдетін қалыптастырыңыз

Мотивацияға ғана сүйену тұрақты нәтиже бермейді. Ал әдет адамды шаршатпай жұмыс істетеді. Күн сайын бір уақытта оқу, бірдей орын таңдау, сабақ басталар алдында қысқа дайындық жасау — бәрі жүйелілікті қалыптастырады. Уақыт өте келе ми бұл әрекетті табиғи нәрсе ретінде қабылдай бастайды.

4. Қолайлы оқу ортасын жасаңыз

Жақсы орта — зейінді сақтаудың маңызды шарты. Үстелді реттеп, артық заттарды алып тастаңыз. Телефонды басқа бөлмеге қойыңыз немесе хабарламаларды өшіріңіз. Егер үйде тыныштық болмаса, кітапхана, оқу залы немесе құлаққап арқылы шу басатын әуен қолдануға болады. Оқу кеңістігі неғұрлым ыңғайлы болса, бастау соғұрлым жеңіл болады.

5. Нәтижені көріп отырыңыз

Адам өз прогресін байқаса, ынтасы артады. Сондықтан жетістікті бақылау маңызды. Апталық жоспар жасаңыз, орындалған тапсырмаларды белгілеңіз, шағын күнделік жүргізіңіз. Бұл сізге тек қай жерде тұрғаныңызды емес, қаншалықты алға жылжығаныңызды да көрсетеді. Нәтижені көру мотивацияны ішкі деңгейде бекітеді.

Ішкі мотивацияны күшейтетін тәсілдер

Сыртқы марапат пайдалы болуы мүмкін, бірақ ұзақ мерзімде адамды ішкі себептер ұстап тұрады. Сондықтан өзіңізден: «Мен бұл білімді қайда қолданамын?», «Оқу маған қандай мүмкіндік береді?», «Мен қандай адам болғым келеді?» деген сұрақтарды жиі сұрап көріңіз. Бұл сұрақтар оқу мен жеке мақсаттың байланысын күшейтеді.

• Білімнің пайдасын елестетіңіз: жаңа дағды, жақсы жұмыс, еркіндік, сенім.
• Өзіңізге мағыналы пән таңдаңыз: оқу қызығы артады.
• Шабыт беретін адамдармен араласыңыз: ынталы орта әсер етеді.
• Өзіңізді салыстырмаңыз: бастысы — кешегі өзіңізден жақсы болу.

Мотивацияны сақтауға арналған күнделікті әдеттер

Мотивацияны бір рет көтеру жеткіліксіз. Оны күн сайын қолдап отыру қажет. Таңертеңгі жоспарлау, қысқа оқу сессиялары, демалыс пен ұйқы режимі, дұрыс тамақтану — бәрі оқу қабілетіне әсер етеді. Ұйқысы қанбаған немесе үнемі шаршаған адамның мотивациясы да әлсірейді. Сондықтан оқу тәртібі жалпы өмір салтымен бірге қарастырылуы тиіс.

• Күніне кемінде бір нақты оқу мақсатын белгілеңіз.
• 25–30 минут оқып, 5 минут үзіліс жасаңыз.
• Әр жетістік үшін өзіңізді шағын марапатпен қуантуды ұмытпаңыз.
• Апта соңында не үйренгеніңізді қысқаша қорытындылаңыз.

Қиын сәттерде не істеу керек?

Әр адамда мотивация төмендейтін күндер болады. Мұндайда өзіңізді кінәламаңыз. Оның орнына жұмысты жеңілдетіңіз: 10 минут қана оқыңыз, тек бір парақ қайталаңыз немесе бір тапсырманы ғана аяқтаңыз. Көбіне бастау ең қиын кезең болады. Бір қадам жасағаннан кейін әрекет жалғасып кетеді. Егер шаршау ұзаққа созылса, демалыс алып, режимді қайта қарап шыққан дұрыс.

Қорытынды

Оқу мотивациясын арттыру — бір күндік әрекет емес, тұрақты дағды. Нақты мақсат қою, оқу әдетін қалыптастыру, қолайлы орта жасау және нәтижені бақылау арқылы кез келген адам өз оқуын тиімдірек ете алады. Ең маңыздысы — мотивацияны күту емес, оны әрекет арқылы қалыптастыру. Бүгін басталған шағын қадам ертең үлкен жетістікке айналуы мүмкін.