«Алтын белгі» 2026–2027: №125 бұйрық бойынша үміткерге қойылатын талаптар

Мақалада «Алтын белгі» алуға үміткерлерге қойылатын талаптар мен оларды тексеру жолдары түсіндіріледі.

Ақпарат тексерілген күн: 20 қазан 2026 жыл. Мақала осы күні ашық ресми дереккөздерде қолжетімді қолданыстағы редакцияларға негізделген. Кейін өзгеріс енгізілсе, талаптар мен күнтізбені қайта тексеру қажет.

«Алтын белгіге» үміткер оқушыға 11-сыныпты жақсы аяқтау ғана жеткіліксіз. Оның бірнеше жыл бойғы оқу нәтижелері, негізгі орта білім туралы үздік аттестаты, жоғары сыныптардағы тоқсандық бағалары және мектеп бітіру емтихандарының нәтижелері ескеріледі.

2026–2027 оқу жылындағы талаптарды түсіну үшін №125 бұйрықтың бастапқы нұсқасына емес, өзгерістер енгізілген қолданыстағы мәтініне қарау керек. Әсіресе 2026 жылғы қыркүйектегі толықтыруды назардан тыс қалдырмаған жөн.

2026–2027 оқу жылында «Алтын белгі» алу үшін не қажет: алтын белгі талаптары?

№125 бұйрықпен бекітілген қағидалардың 52-тармағына сәйкес, үміткер негізгі орта білім туралы үздік аттестат алған болуы керек. Сонымен бірге 5 (6)–11 (12)-сыныптарда барлық пәндер бойынша жылдық және қорытынды бағалары, 10 (11)–11 (12)-сыныптарда тоқсандық бағалары «5» болуы және жалпы орта білім аяқталғаннан кейін қорытынды аттестаттаудан «5» бағасына өтуі қажет.

Кәдімгі 11 жылдық мектеп үшін талаптарды мынадай түрде түсінуге болады:

Бұл шарттар бірге орындалуы қажет. Талаптардың бір бөлігіне ғана сәйкес келу «Алтын белгі» аттестатын алуға жеткіліксіз. Құқықтық негіз: №125 бұйрық, 1-қосымша, 52-тармақ; оның негізгі редакциясы 2024 жылғы №321 бұйрықпен берілген. [1, 2]

№125 бұйрық деген қандай құжат?

Бұл — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы №125 бұйрығы. Ол білім алушылардың үлгерімін ағымдағы бақылау, аралық және қорытынды аттестаттау тәртібін реттейді.

Мектеп оқушыларына қатысты талаптар бұйрықтың 1-қосымшасында берілген. «Алтын белгі» жөніндегі негізгі норма — 52-тармақ. Белгімен марапаттау мәселесі 2014 жылғы 19 желтоқсандағы №532 бұйрықпен бекітілген арнайы ережеде де қарастырылған. [1, 4]

Сондықтан интернеттен кездескен «125 бұйрық бойынша» деген қысқа түсіндірмені оқығанда оның қай жылғы редакцияға сүйенгенін тексеру маңызды. Бір құжаттың ескі және жаңа мәтініндегі тармақ нөмірлері мен тұжырымдары сәйкес келе бермейді.

2026 жылы «Алтын белгіге» қатысты қандай өзгеріс енгізілді?

Оқу-ағарту министрінің міндетін атқарушының 2026 жылғы 16 қыркүйектегі №257-НҚ бұйрығымен 52-тармаққа талаптарға сәйкес келмеген жағдайда «Алтын белгі» аттестаты берілмейтіні туралы бөлік қосылған.

Бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі және 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап туындаған құқықтық қатынастарға қолданылады. [3]

Осы өзгерісті «тоқсандық бағалар тек 2026 жылдан бастап ескерілетін болды» деп түсіндіру дұрыс емес. 10–11-сыныптағы тоқсандық бағаларға қатысты талап бұған дейінгі редакцияларда да болған. 2026 жылғы толықтыру талаптар орындалмаған кездегі нәтижені тікелей нақтылады. [2, 3]

Тоқсандық «4» «Алтын белгіге» кедергі бола ма?

Мұнда бағаның қай сыныпта қойылғанына қарау керек.

5–9-сыныптағы тоқсандық «4»

«Алтын белгі» туралы норма 5–11-сыныптардағы жылдық және қорытынды бағаларды, ал тоқсандық бағалар бойынша 10–11-сыныптарды арнайы көрсетеді. Демек, 5–9-сыныптағы тоқсандық «4»-ті жоғары сыныптағы тоқсандық «4»-пен бірдей бағалауға болмайды. [2, 4]

Мысал: оқушы 7-сыныптың бір тоқсанында географиядан «4» алған. Бірақ жылдық бағасы «5» болған. Осындай бір тоқсандық баға туралы ақпаратпен ғана оның «Алтын белгіге» құқығы жоқ деп қорытынды жасауға болмайды. Қалған оқу нәтижелері мен үздік аттестаты да тексерілуі керек.

10–11-сыныптағы тоқсандық «4»

Бұл сыныптарда барлық пән бойынша тоқсандық бағалардың «5» болуы тікелей талап етіледі. Сондықтан 10 немесе 11-сыныпта ресми қойылған тоқсандық «4» осы шартқа сәйкес келмейді. Жылдық бағаның кейін «5» шығуы тоқсандық талапты алмастырмайды. [2, 4]

Мысал: оқушы 10-сыныптың екінші тоқсанында химиядан «4», жыл соңында «5» алды. Жылдық нәтижесі жақсы болғанымен, «Алтын белгіге» қатысты тоқсандық шарт орындалмаған.

Егер мәселе нақты білім нәтижесінде емес, журналға қате енгізілген бағада болса, оны мектеп әкімшілігіне дер кезінде хабарлап, ресми деректермен тексерткен дұрыс. Нақты қатені түзету мәселесі мен қойылған бағаны жай ғана жоғарылату өтінішін ажырата білу қажет.

Күнделікті баға немесе БЖБ-дағы төмен балл бірден үміткерліктен шығара ма?

Күнделікті тапсырма, БЖБ немесе ТЖБ нәтижесі мен тоқсандық, жылдық, қорытынды баға — бөлек көрсеткіштер. «Алтын белгіге» қатысты талапта күн сайын міндетті түрде тек ең жоғары балл алу шарты жазылмаған. [1]

Алайда төмен балдар тоқсандық нәтижеге әсер етуі мүмкін. Сондықтан оқушы бір жұмыстың нәтижесін көргенде, «енді бәрі бітті» деп шешпей, оның тоқсандық бағаға қалай ықпал ететінін пән мұғалімімен нақтылағаны дұрыс.

Практикалық жағынан бақылауды үш деңгейде жүргізуге болады: орындалған жұмыста қандай қате кеткенін анықтау, тоқсан соңына дейін қай тақырыптарды толықтыру керегін жоспарлау және журналдағы ресми нәтижені тексеру. Бұл — дайындықты ұйымдастыруға арналған ұсыныс.

9-сыныптағы үздік аттестат неге маңызды?

Негізгі орта білім туралы үздік аттестат — «Алтын белгіге» қойылатын жеке шарт. Тек 10–11-сыныптағы жоғары үлгеріммен шектелуге болмайды. [2, 4]

Сондықтан үміткердің жағдайын тексеруді 11-сыныптың табелінен емес, 9-сыныптан кейін берілген құжаттан бастаған жөн. «Қызыл аттестатым бар» деген ауызша мәліметтің орнына құжаттың нақты атауына және қосымшасындағы бағаларға қарау керек.

Мектеп ауыстырған оқушы үшін де бұрынғы оқу нәтижелерін алдын ала жинақтау пайдалы. Оқу жылы аяқталуға жақын қалғанда жетіспейтін табель немесе құжат көшірмесін іздеу қосымша уақыт алады.

2027 жылы «Алтын белгіге» үміткерлер қандай емтихан тапсырады?

2026–2027 оқу жылының күнтізбесі Оқу-ағарту министрінің міндетін атқарушының 2026 жылғы 29 шілдедегі №213-НҚ бұйрығымен бекітілген. 11 (12)-сыныптардың мемлекеттік бітіру емтихандары 2027 жылғы 1–17 маусым аралығында өтеді. [5]

Таңдау пәндерінің тізіміне физика, химия, биология, география, геометрия, дүниежүзі тарихы, құқық негіздері, оқыту тіліндегі әдебиет, шет тілі және информатика кіреді. [5]

Бұл кесте жалпы мектептік тәртіпке арналған. Ерекше білім беру бағдарламасымен оқитын немесе мамандандырылған мектептегі оқушы өз мектебіне қолданылатын норманы қосымша нақтылауы керек.

Емтиханнан «4», ал аттестатта «5» болса, «Алтын белгі» беріле ме?

Жалпы тәртіп бойынша берілмейді. 52-тармақ қорытынды аттестаттаудан «5» бағасына өтуді жеке шарт ретінде белгілейді. Қорытынды бағаның дөңгелектеу нәтижесінде «5» болуы емтихан нәтижесіне қойылатын талапты жоймайды. [2]

Мысалы, оқушының тоқсандық бағалары жоғары, ал бітіру емтиханындағы нәтижесі «4» болды делік. Мұндай жағдайда тек аттестатқа түсетін бағаға қарап шешім шығаруға болмайды: емтихан бағасы да бөлек тексеріледі.

Сол себепті дайындық кезінде «маған аттестатқа бес шықса болды» деген есепке сүйену қауіпті. Үміткер емтихан тапсырмаларының бағалау өлшемдерін, уақыт шектеуін және жауапты рәсімдеу талаптарын алдын ала білгені дұрыс.

«Алтын белгіге» үміткердің жұмысын кім тексереді?

№125 бұйрық бойынша үміткерлердің оқыту тілі және алгебра мен анализ бастамалары бойынша жазбаша жұмыстары білім басқармасы жанындағы комиссияның қарауына жіберіледі. Республикалық мектептер үшін оларды Министрлік жанындағы комиссия қарайды. [1]

Демек, үміткердің оқу үлгерімі жоғары болуы емтихан нәтижесінің алдын ала бекітілгенін білдірмейді. Дайындықты мұғалімнің көмегімен, бірақ жұмысты өз бетінше орындай алатын деңгейге жеткізу маңызды.

Пайдалы жаттығу — белгіленген уақыт ішінде толық нұсқа орындап, кейін әр тапсырма бойынша қай жерде балл жоғалғанын талдау. Мақсат тек дұрыс жауапты табу емес, оны бағалау талабына сай толық көрсету болуы керек.

«Алтын белгі» мен үздік аттестаттың айырмасы қандай?

Жалпы орта білім туралы үздік аттестат пен «Алтын белгі» аттестатының талаптары бірдей емес. Үздік аттестат №125 бұйрықтың 49-тармағында, «Алтын белгі» 52-тармағында реттеледі. [1]

«Алтын белгіде» негізгі орта білім туралы үздік аттестат, 5–11-сыныптардағы үлгерім және 10–11-сыныптардағы тоқсандық бағаларға қатысты қосымша шарттар бар. [2, 4]

Сондықтан «Алтын белгіге» сәйкес келмеу оқушының үздік аттестатқа қатысты мүмкіндігін автоматты түрде шешпейді. Үздік аттестат алу құқығы өз тармағы бойынша жеке бағаланады.

Ата-анаға немесе оқушыға берілетін түсіндірмеде құжат атауын нақты айту қажет. «Үздікке бітіресің» деген сөз әрдайым «Алтын белгі аласың» дегенді білдірмейді.

Олимпиада жеңімпазы болу міндетті ме?

«Алтын белгі» алудың жалпы талаптарында әр үміткердің олимпиада дипломы болуы міндетті деп көрсетілмеген. Олимпиада жеңімпаздарына арналған арнайы жағдай жалпы тәртіптен бөлек қарастырылады. [1, 2]

54-тармақта қорытынды аттестаттаудан 50-тармақтың 3) тармақшасына сәйкес босатылған, тиісті бағалық талаптарды орындаған және №514 бұйрықтағы тізбеге кіретін соңғы үш жылдағы халықаралық пән олимпиадаларының жеңімпаздарына қатысты арнайы норма бар. [1]

Кез келген ақылы онлайн олимпиаданың дипломын осы ерекшелікпен теңестіруге болмайды. Арнайы жағдайды бағалағанда жарыстың атауы, ресми тізбеде болуы, оқушының мәртебесі және босату негізі бірге тексеріледі.

Емтихан бағасымен келіспесе, не істеу керек?

Жазбаша емтихан бағасына келіспеген білім алушы баға жарияланғаннан кейінгі күні сағат 13:00-ге дейін тиісті комиссияға апелляция бере алады. Өтініш тапсырманың мазмұны және/немесе техникалық себептер бойынша қабылданып, екі жұмыс күні ішінде қаралады. Нақты тапсырмаға қатысты дәлелді түсіндірме қажет. Құқықтық негіз: 79-тармақ. [1]

Өтініш дайындағанда мына сұрақтарға жауап берген пайдалы:

• Қай пәннің қай тапсырмасына қатысты келіспеушілік бар?

• Жауаптың қай бөлігі дұрыс деп есептеледі?

• Балл қоюда немесе техникалық рәсімде қандай нақты мәселе байқалған?

«Маған “Алтын белгі” керек» деген уәж тапсырманың дұрыс орындалғанын дәлелдемейді. Негіздемені жұмыстың мазмұнына сүйеніп дайындау қажет. Нәтиже жарияланған уақытты өткізіп алмау үшін апелляция тәртібін емтиханға дейін мектептен нақтылаған дұрыс.

«Алтын белгі» ҰБТ-ға балл қоса ма, грантқа кепілдік бере ме?

«Алтын белгі» иегерлерінің грант конкурсында басым құқығы бар. Ресми түсіндірмеде бұл басқа талапкерлермен балдары тең болған жағдаймен байланыстырылған. Оны ҰБТ нәтижесіне қосылатын баллмен немесе автоматты грантпен шатастыруға болмайды. [4, 6]

Мысалы, бір білім беру бағдарламасына түсуді көздеген оқушы үшін ҰБТ-ға дайындық әлі де шешуші жұмыс болып қалады. Белгінің болуы таңдалған бағдарламаға жетпейтін нәтижені өздігінен алмастырмайды.

2027 жылғы оқуға қабылдау кезінде сол кезеңде қолданылатын грант тағайындау және қабылдау ережелерін қайта қарау қажет. Мектеп бітіру емтихандары мен жоғары оқу орнына түсу рәсімін екі бөлек дайындық бағыты ретінде жоспарлаған жөн.

Үміткер мен ата-анаға арналған тексеру тізімі

Төмендегі тізім — құжаттарды алдын ала реттеуге арналған редакциялық ұсыныс. Ол жеке нормативтік құжаттар тізімі болып саналмайды.

1. 9-сыныптан кейінгі аттестаттың нақты атауын тексеріңіз.

2. 5–11-сыныптағы жылдық және қорытынды бағаларды жинақтаңыз.

3. 10–11-сыныптағы әр тоқсанның бағаларын бөлек қарап шығыңыз.

4. Мектеп ауысқан болса, бұрынғы мектептен келген деректердің толықтығын нақтылаңыз.

5. Қате немесе сәйкессіздік байқалса, құжатпен мектеп әкімшілігіне жүгініңіз.

6. 2027 жылғы бес емтиханға жеке дайындық кестесін жасаңыз.

7. Нәтижелерді жариялау және апелляцияға өтініш беру тәртібін алдын ала біліңіз.

Ең пайдалысы — осы тексеруді оқу жылының басында өткізу. Сонда оқушы өзінің жағдайын нақты түсініп, уақытын дайындыққа жұмсайды. Ал бағаларға қатысты даулы мәселе болса, оны емтихан аптасына қалдырмай талқылауға мүмкіндік туады.

Жиі қойылатын сұрақтар

«Алтын белгі» үшін қай сыныптан бастап үздік оқу керек?

Жылдық және қорытынды бағалар 5 (6)-сыныптан бастап қаралады. Тоқсандық бағаларға қатысты арнайы шарт 10 (11)–11 (12)-сыныптарға қойылған. [2, 4]

10-сыныпта бір тоқсаннан «4» болса, жылдық «5» көмектесе ме?

Жылдық «5» тоқсандық «5» талабын алмастырмайды. Мұндай тоқсандық баға «Алтын белгіге» қойылатын шартқа сәйкес келмейді. [2]

ҰБТ-дан төмен балл алу «Алтын белгіден» айыра ма?

52-тармақта «Алтын белгі» алу үшін ҰБТ-ның нақты шекті балы белгіленбеген. Мектептегі қорытынды аттестаттау нәтижесін ҰБТ нәтижесімен шатастырмау керек. [2]

Ескі мақала мен жаңа бұйрықта айырмашылық болса, қайсысын негізге алу керек?

Талапты түсіндіруде қолданыстағы ресми редакцияға сүйенген дұрыс. Материалдың жарияланған күнімен қатар, оның қай құжатқа және қай өзгеріске сілтеме жасағанын қараңыз.

Ресми дереккөздер

1. 2008 жылғы 18 наурыздағы №125 бұйрық, қолданыстағы жинақталған мәтін. 1-қосымша: 41, 49, 52, 54, 79–85-тармақтар.

2. 2024 жылғы 31 қазандағы №321 бұйрық. 52-тармақтың редакциясы.

3. 2026 жылғы 16 қыркүйектегі №257-НҚ бұйрық. 52-тармаққа толықтыру және қолданысқа енгізу тәртібі.

4. «Алтын белгі» белгісі туралы ереже, 2014 жылғы 19 желтоқсандағы №532 бұйрық.

5. 2026–2027 оқу жылы мен қорытынды аттестаттау мерзімдері, №213-НҚ бұйрық.

6. Министрліктің грант конкурсында балдары тең үміткерлердің басым құқығы туралы түсіндірмесі. Бұл түсіндірмедегі бұрынғы қабылдау мерзімдері мен өзге көрсеткіштер мақалаға 2027 жылғы талап ретінде көшірілген жоқ.

Ұқсас материалдар

• 2026-2027 оқу жылына Әдістемелік нұсқау хат. Нұсқаулық хат 26-27. Алтынсарин
• 2026–2027 оқу жылындағы мектеп оқушыларының демалыс күндері мен тоқсан мерзімдері белгілі болды.
• 2026–2027 оқу жылына арналған әдістемелік нұсқау хат (PDF)