Күз туралы тақпақтар

Күз туралы тақпақтар балаларға күз мезгілін танып, балабақшадағы ертеңгілікке дайындалуға көмектеседі.

Күзде жапырақтар сарғайып, жемістер піседі, құстар жылы жаққа ұшады. Төмендегі 30 қысқа тақпақ 4–6 жастағы балаларға күз мезгілін таныстыруға және балабақшадағы «Алтын күз» ертеңгілігіне дайындалуға арналған.

Күз туралы тақпақтар: күзгі табиғат туралы тақпақтар

Бұл бөлімде бала күзгі бақты, жаңбырды, желді, құстардың қайтуын және салқындаған күнді өлеңмен елестете алады. Тақпақты таңдағанда баланың нені ұнататынын сұраңыз: жапырақ жинау ма, көлшікті бақылау ма, әлде құстарға қол бұлғау ма? Өзіне жақын бейнені таңдаған бала сөздің мағынасын түсініп айтуға оңайырақ кіріседі.

Сары жапырақ

Сары жапырақ қалықтап,

Аулаға кеп қонады.

Желмен бірге ойнақтап,

Күзгі биін салады.

Күзгі таң

Таңғы шыққа толды бақ,

Күн күлімдеп қарайды.

Жапырақтар жалтырап,

Самал желмен ойнайды.

Күзгі жел

Жел теректі тербетті,

Жапырақты ұшырды.

Баққа әдемі сән берді,

Бәрімізді қызықтырды.

Жаңбыр

Тамшы тамды шатырға,

Тырс-тырс етіп ән салды.

Біз қарадық жаңбырға,

Көлшік толып, су қалды.

Бұлттар

Бұлттар көшті тізіліп,

Аспанға жол салғандай.

Күн де шықты күлімдеп,

Бізге сәлем бергендей.

Құстар

Қаздар ұшты тізіліп,

Жылы жаққа барады.

Біз қол бұлғап қызығып,

Көктемде қайта оралады.

Күзгі бақ

Күзгі баққа барамыз,

Жапырақтан гүл теріп.

Әсем шоқтар жасаймыз,

Үйге қайтамыз күліп.

Күзгі кеш

Күн еңкейіп барады,

Қызыл нұрға боялып.

Анам мені шақырды,

Үйге қайттым қуанып.

Күздің ізі

Сары жапырақ жолымда,

Қытырлайды басқанда.

Біреуін алдым қолыма,

Сыйға тарттым достарға.

Күн суытты

Күн салқындап барады,

Жылы күрте киемін.

Күзгі баққа қарадым,

Сары түсті сүйемін.

Жемістер мен күзгі береке туралы тақпақтар

Алма, алмұрт, жүзім мен бақша өнімдері туралы өлеңдер баланың күнделікті көретін заттарын сөзбен сипаттауына көмектеседі. Оқып болған соң тақпақтағы жемісті атауды, түсін сипаттауды немесе себетке не салынғанын сұраңыз. Баланың жауабын асықтырмай тыңдаңыз; жаттаудан бұрын өлеңнің мағынасын өз сөзімен айтып көруіне мүмкіндік беріңіз.

Қызыл алма

Қызыл алма бұтақта,

Күнге қарап пісіпті.

Бір-бірлеп біз жинап ап,

Себетіміз толыпты.

Алмұрт

Алмұрт пісті бақтағы,

Сары түске боялып.

Әжем маған ұсынды,

Жедім оны қуанып.

Жүзім

Сары жүзім, қара жүзім,

Шоқ-шоқ болып піседі.

Кішкентай бір қолыммен

Теріп алғым келеді.

Асқабақ

Домалақ сары асқабақ,

Күнге қарап пісіпті.

Қасында тұр балақай,

Суретке оны түсіріпті.

Сәбіз

Сәбіз өсер топырақта,

Жапырағы көгерер.

Тартсам оны жайлап қана,

Қызғылт түбі көрінер.

Картоп

Картоп тердік бақшадан,

Себеттерге саламыз.

Әжем бізге көмектесіп,

Бірге еңбек қыламыз.

Себет

Кішкентай көк себетім,

Алма салып келемін.

Күз сыйлаған жемістің

Дәмін бірге көремін.

Диқан

Егін пісті алқапта,

Диқан жинап алады.

Бидай толы қаптарды

Қоймаға әкеп салады.

Нан

Алтын бидай піседі,

Егіншілер жинайды.

Дәмді нан боп келеді,

Дастарқанға сыйлайды.

Күз сыйы

Алма, алмұрт тереміз,

Жемістерді санаймыз.

Күзге алғыс береміз,

Әнге қосып айтамыз.

«Алтын күз» мерекесіне арналған тақпақтар

Ертеңгілікке арналған өлеңдерде ортаға шығу, достармен бірге билеу, сурет салу және күзге алғыс айту көріністері бар. Баланың мінезі мен дайындығына қарай тақпақты жеке айтуға немесе жақын досымен кезектесіп оқуға болады. Қай нұсқаны таңдасаңыз да, алдымен үйде асықпай қайталап, балаға өзіне ыңғайлы қарқынмен айтуға жағдай жасаңыз.

Алтын күз

Алтын күзім, төрлетші,

Әсем әнді тыңдашы.

Ортамызға сен келші,

Бізбен бірге ойнашы.

Тақпақ айтам

Тақпағымды жаттадым,

Шықтым бүгін ортаға.

Күзге сәлем жолдадым,

Қол соқты барша бала.

Күзгі би

Сары жапырақ қолымда,

Дөңгеленіп билеймін.

Достарым да жанымда,

Күзге әнім сыйлаймын.

Досым

Досымменен баққа бардым,

Жапырақтар жинадым.

Бірін оған сыйға тарттым,

Бірін үйге апардым.

Қолшатыр

Қолшатырды ашайық,

Жаңбыр жауса далада.

Көлшіктерді баспайық,

Күліп жүрейік аулада.

Етік

Сары етігім аяғымда,

Жаңбыр жауса киемін.

Көлшік қалса жолымда,

Айналып кеп өтемін.

Сурет

Қағаз алдым қолыма,

Бояуымды таңдаймын.

Ағаш салдым алдыма,

Сары түске бояймын.

Күзгі ауыл

Қора жақта қозылар,

Маңырасып қалады.

Ойнап жүрген балалар,

Үйге қарай барады.

Жылы киім

Күзде дала салқындайды,

Бас киімімді киемін.

Анам маған қол бұлғайды,

Ойнап барып келемін.

Күзге алғыс

Жеміс бердің, алтын күз,

Бақша толды шаттыққа.

Ән айтамыз бәріміз,

Қол соғайық қуанышқа.

Тақпақты жаттауды қысқа қадамдарға бөліңіз

Ұзын жаттығудан гөрі шағын қайталау баланың назарын өлеңге аударуға көмектеседі. Бір отырыста бірнеше тақпақты жаттатуға асықпай, алдымен біреуін таңдап көріңіз. Төмендегі тәсілдерді балаға қарай өзгертуге болады.

1. Алдымен бірге оқыңыз. Ересек адам тақпақты мәнерлеп оқып, балаға тыңдауға уақыт береді. Түсініксіз сөз кездессе, оны қарапайым тілмен түсіндіріңіз.

2. Өлеңді бөліктерге ажыратыңыз. Алғашқы екі жолын бірге айтып, содан кейін қалған жолдарын қосыңыз. Балаға әр жолдың соңғы сөзін еске түсіруге көмектесуге болады.

3. Қимыл мен бейнені пайдаланыңыз. Жапырақтың қалықтауын қолмен көрсетуге, себетке жеміс жинағандай қимыл жасауға болады. Қимыл сөздің мағынасын еске түсіретін белгі ретінде қызмет етеді.

4. Баланы өз қарқынымен тыңдаңыз. Сөзін бөліп, әр қатесін бірден түзете бермеңіз. Өлең аяқталған соң бір жолды бірге қайталап, анық айтуға жаттығыңыз.

5. Ортаға шығуды алдын ала байқап көріңіз. Баламен бөлмеде шағын «ертеңгілік» өткізіп, тыңдаушы ретінде отбасы мүшелерін шақыруға болады. Қаласа, тақпақты отырып айтуға немесе жанындағы ересекпен бірге оқуға мүмкіндік беріңіз.

Жаттау кезінде баланы басқа балалармен салыстырмаңыз. Бір бала өлеңді тез қайталайды, енді бірі тыңдап алып, кейінірек айтуы мүмкін. Тәрбиеші ата-анаға тақпақтың қай бөлігін үйде қайталау керегін айтып берсе, баланың дайындалуы жүйелі болады. Ал үйде баланың сүйікті жолын бірге қайталау жаттығуды қысқа әрі жағымды етеді.

Практикалық түйін: баланың өзі ұнатқан бір өлеңнен бастаңыз, мағынасын бірге талқылап, күн сайын аздап қайталаңыз. Мақсат — мінсіз айту емес, күз туралы сөздерді танып, тақпақты өзіне сенімді жеткізу.

Ұқсас материалдар

• Театрландырылған қойылымдар арқылы балалардың тілін дамыту

• Балалардың тіл байлығын арттыруда көркем шығарманың алатын орны

• Мектепке дейінгі жастағы балалардың сөйлеу тілін дамытудың өзекті мәселелері

• 3-4 жастағы балалардың даму ерекшеліктері