Мазмұнға өту
Мақала жариялау
Bilimger Journal №6 / 2026 шығарылымына мақала қабылдануда·QR-кодты сертификат Журнал №6 мақала қабылдануда·7 орын қалды 7 орын қалды Жариялау

: «» · ₸

8 мин оқу 5 оқылым

Меңгеруші: Ережепбаева Алма Сайлаубековна

Аңдатпа

Мақалада «LEGO әлемі: ойнаймыз, құрастырамыз, дамимыз» әдістемелік құралы аясында мектеп жасына дейінгі балалардың құрастыру әрекетін ұйымдастыру жолдары қарастырылады. №38 бөбекжай-бақшасында 2025 жылы өткізілген апробация тақырыбына сүйене отырып, LEGO ойындарын танымдық, тілдік және шығармашылық тапсырмалармен ұштастыруға арналған әдістемелік тәсілдер ұсынылады. Баланың дербес таңдауын қолдау, педагогтің бағыттаушы сұрақтарын пайдалану, бірлескен жұмысты ұйымдастыру және жеке ілгерілеуді бақылау мәселелері ашылады. Мақаладағы ойын үлгілерін топтың жас ерекшелігіне, балалардың тәжірибесіне және қолда бар материалдарға қарай бейімдеуге болады.

Түйін сөздер: мектепке дейінгі тәрбие, LEGO, құрастыру, ойын арқылы оқыту, кеңістіктік ойлау, шығармашылық, педагогикалық қолдау, ынтымақтастық.

Кіріспе

Бала құрастырған шағын үйдің әр бөлшегінде белгілі бір ой жатады: қабырғаға қандай тірек қажет, терезені қайда орналастырған дұрыс, есіктен ойыншық өте ала ма? Осындай сұрақтар баланы дайын жауапты қайталаудан өз шешімін іздеуге жетелейді. Құрастыру кезінде ол заттың сыртқы көрінісін байқап қана қоймай, бөліктердің байланысын түсінуге, әрекетін жоспарлауға және нәтижесін тексеруге талпынады.

Мектепке дейінгі ұйымдағы құрастыру ойынының құндылығы баланың қолымен әрекет етіп, ойындағы бейнені нақты нысанға айналдыруынан көрінеді. LEGO бөлшектері осы әрекетті ұйымдастыруға қолайлы материал бола алады. Педагогтің міндеті бөлшектерді таратып берумен шектелмейді: ол ойлануға түрткі болатын жағдай туғызады, баланың ұсынысын тыңдайды және қажетті сәтте қолдау көрсетеді.

Ойын арқылы үйренудің педагогикалық негізі

J. M. Zosh және әріптестері ойын арқылы үйрену тәжірибесін қуанышпен, мағыналы әрекетпен, белсенді қатысумен, қайта байқап көрумен және әлеуметтік өзара әрекетпен байланыстырады [1]. Осы белгілер құрастыру тапсырмасын жоспарлауда бағдар бола алады. K. Skene және әріптестерінің жүйелі шолуы мен метаталдауында ересек бағыттайтын ойынның кейбір ерте математикалық дағдылар мен кеңістіктік сөздікке қатысты артықшылықтары анықталған. Бұл нәтижелерді ойынның барлық түріне бірдей әсер ететінінің дәлелі ретінде қарастыруға болмайды.

Құрастыру әрекетін ұйымдастыру

№38 бөбекжай-бақшасында 2025 жылы апробациядан өткізілген «LEGO әлемі: ойнаймыз, құрастырамыз, дамимыз» әдістемелік құралы осы мақаладағы практикалық ұсыныстардың тақырыптық негізі болып табылады. Төмендегі ойындар педагогтің күнделікті жұмысына бейімдеуге арналған үлгілер ретінде берілді.

Жұмыс алдында педагог балалардың қолжетімді деңгейін ескереді: бір бала екі бөлшекті біріктіруге жаттығуы мүмкін, екіншісі үлгіге қарап нысан құрастырады, үшіншісі өз жобасын ұсынады. Тапсырманың ортақ тақырыбы сақталғанымен, орындау жолы мен қолдау көлемі әртүрлі болуы мүмкін. Бөлшектерді таңдауда өндірушінің жасқа қатысты белгіленімі, баланың жеке ерекшелігі және қауіпсіз пайдалану шарттары ескеріледі. Ойын соңында материалды жинау да ортақ әрекеттің бір бөлігіне айналады.

Ұйымдастыру ретін төрт әрекетпен беруге болады: ойындық міндетті түсіну, құрастыру жолын ойластыру, жасап көру және нәтижесін талқылау. Педагог балаға дайын нұсқаны бірден ұсынбай, оның қандай шешім ойластырғанын сұрайды. Қажет болғанда әрекеттің бір бөлігін көрсетіп, жалғастыруды баланың өзіне қалдырады.

Бірінші ойын: Сиқырлы бөлшектер

Мақсаты: бөлшектерді белгілері бойынша салыстыру, топтастыру және өз таңдауын сөзбен түсіндіру дағдыларын жаттықтыру.

Қажетті материалдар: түсі, ұзындығы және пішіні әртүрлі бөлшектер, оларды салатын ыдыстар немесе белгіленген алаңдар.

Балаларға аралас бөлшектер ұсынылады. Алдымен олар бөлшектерді түсіне қарай бөледі, кейін сол материалды ұзындығына немесе пішініне қарай қайта топтастырады. Педагог: «Бұл екі бөлшектің қандай ұқсастығы бар?», «Екеуі бір түсті болса да, несімен ерекшеленеді?», «Оларды тағы қалай бөлуге болады?» деген сұрақтар қояды. Бала таңдаған белгісін айтып, өз тобын түсіндіреді.

Келесі қадамда әр бала өзі топтастырған бөлшектерден шағын нысан құрастырады. Түсі бірдей бөлшектерден әртүрлі зат жасауға болатыны талқыланады. Мысалы, бала: «Мен көк бөлшектерді таңдадым. Олардан ұзын жол жасадым», – деп жұмысын сипаттай алады. Қолдау қажет балаға екі белгі арасынан таңдау ұсынылады; тапсырманы жеңіл орындаған бала өз топтастыру ережесін ойлап табады.

Екінші ойын: Ғажайып көпір

Мақсаты: кеңістіктік қатынастарды түсінуге, құрылымның қызметін тексеруге және шешімін өзгертуге жағдай жасау.

Қажетті материалдар: құрастыру бөлшектері, шағын ойыншық көлік, өзенді бейнелейтін көк жолақ.

Педагог ойындық жағдай ұсынады: көлік өзеннің арғы бетіне өтуі керек. Балалар қандай көпір қажет екенін талқылайды, тіректердің орнын белгілеп, жолын құрастырады. Дайын құрылымнан көлікті өткізіп көреді. Егер көлік сыймаса немесе көпір орнықсыз болса, балаға оны қайта қарастыруға уақыт беріледі. Педагог: «Көлік қай жерден өте алмады?», «Қай тіректі жылжытсақ болады?», «Көпірді кеңейтсең, не өзгереді?» деп бағыттайды. Мұнда баланың алғашқы нұсқасын өзгертуі маңызды оқу әрекеті ретінде қабылданады.

Үшінші ойын: Менің арманымдағы үй

Мақсаты: құрастыру идеясын жоспарлау, бөлшектердің орналасуын сипаттау және өз ойын байланыстырып жеткізу дағдыларын қолдау.

Қажетті материалдар: құрастыру бөлшектері, адам немесе жануар мүсіншелері, қажет болса қарапайым сызбаға арналған қағаз.

Балалар үйдің кімге арналғанын анықтайды. Бірі отбасыға үй, екіншісі ертегі кейіпкеріне баспана, үшіншісі жануарға қора жасауды таңдай алады. Бала нысанның көлемі мен қажетті бөліктерін ойластырады. Қалауы бойынша қарапайым сызба жасайды немесе жоспарын ауызша түсіндіреді. Содан кейін бөлшектерді іріктеп, өз жобасын құрастырады.

Педагог дайын жұмысты талқылағанда «Шатыры қабырғаның қай жағында?», «Есіктің жанында не орналасқан?», «Үйге тағы бір тұрғын келсе, қандай өзгеріс енгізер едің?» деген сұрақтарды қолданады. Баланың жауабы қысқа болса, сөйлемді бастауға көмектеседі: «Менің үйімнің алдында…», «Терезенің үстінде…», «Бұл бөлмені… үшін жасадым». Балалардың нысандары бір үлгіге келтірілмейді; әр шешім оның мақсаты арқылы талқыланады.

Төртінші ойын: Бірге қала саламыз

Мақсаты: ортақ міндетті келісу, рөлдерді бөлісу, құрдасының ұсынысын тыңдау және жұмыстың бөліктерін біріктіру тәжірибесін қалыптастыру.

Қажетті материалдар: бөлшектер жиынтығы, ортақ құрастыру алаңы, көлік пен адам мүсіншелері.

Шағын топ қалада қандай нысандар болатынын талқылайды: үй, балабақша, саябақ, көпір немесе аялдама. Балалар кімнің нені құрастыратынын келіседі. Жеке нысандар дайын болған соң, оларды ортақ алаңға орналастырып, жолмен байланыстырады. Осы кезде нысандардың арақашықтығы, кіреберісі және көліктің жүру мүмкіндігі қарастырылады.

Бір бөлшекке екі бала қатар қызықса, педагог келісудің жолын іздеуге көмектеседі: кезекпен пайдалану, ұқсас бөлшек табу немесе құрылымды өзгерту. Балаларға «Маған осы бөлшек қажет, себебі…», «Сенің ұсынысыңды тыңдайық», «Басқа жолын байқап көрейік» сияқты сөйлеу үлгілері ұсынылады.

Құрастыруды басқа әрекеттермен ұштастыру

Математикалық мазмұн ойынның міндетінен туындағанда түсінікті болады. Балалар қабырғаға қажет бөлшектерді санайды, екі жолдың ұзындығын салыстырады, қатардағы түстердің ретін жалғастырады. «Биік–аласа», «ұзын–қысқа», «кең–тар» ұғымдары нақты нысанмен әрекет жасау арқылы қолданылып отырады.

Тілдік жұмыс баланың өз әрекетін түсіндіруінен басталады. Педагог бөлшектің атауын, түсін, орнын және қызметін сипаттауға жетелейді. Құрастырылған нысандар кейін ертегі құрастыруға немесе рөлдік ойынға пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, балалар салған қалада «Балабақшаға барар жол» оқиғасын ойнап, кейіпкерлердің әрекетін әңгімелейді.

Ұлттық мазмұнды енгізуде балаларға таныс аула, қонақ күтуге арналған кеңістік немесе оюдағы түстердің қайталану реті сияқты тақырыптарды таңдауға болады.

Баланың ілгерілеуін бақылау

Құрастыру әрекетін бағалау дайын нысанның әдемілігімен шектелмеуі керек. Педагог баланың тапсырманы қалай түсінгенін, бөлшектерді қалай таңдағанын, қиындық туғанда не істегенін және көмекке қалай жүгінгенін бақылайды. Бір баланың үлгіні дәл қайталауы, екіншісінің өз шешімін түсіндіруі әртүрлі жетістікті көрсетуі мүмкін.

Бақылау үшін бес белгі ұсынылады: бөлшектерді орынды таңдау, үлгі бойынша құрастыру, өз идеясын жүзеге асыру, қиындықтың шешімін іздеу және бірлескен жұмысқа қатысу. Әр белгі бойынша «өздігінен орындайды», «ішінара қолдаумен орындайды», «тұрақты қолдау қажет» деген сипаттамалар қолдануға болады. Баланың әрекетіне қатысты қысқа жазба белгі қоюдың мағынасын нақтылайды.

Мысалы, «Көпірдің тіректерін педагогтің бір сұрағынан кейін қайта орналастырды; көлікті өздігінен өткізіп тексерді» деген бақылау жазбасы қолдаудың көлемін де, баланың дербес әрекетін де көрсетеді. Бұл – бақылауды рәсімдеудің әдістемелік үлгісі. Қайта бақылауда міндеттің күрделілігі мен көрсетілген көмек шамасы салыстыруға келетіндей болуы қажет. Осы мәліметтер келесі тапсырманы таңдауға негіз болады.

Отбасымен бірлескен жұмыс

Ата-аналарға үйде баламен бірге орындауға болатын қысқа әрі ашық тапсырмалар ұсынылады: ойыншыққа гараж жасау, ертегі кейіпкеріне үй құрастыру немесе екі жағалауды жалғайтын көпір салу. Үйдегі жұмыс баланың идеясын тыңдаудан басталады. Ересек адам «Не жасағың келеді?», «Оған қандай бөлшек керек?», «Қай жерін өзгерткің келеді?» деп сұрай алады.

Ата-ананың қолдауы баланың орнына құрастырып беруге ұласпағаны жөн. Балаға өзі байқап көруге мүмкіндік беріліп, қажет кезінде нақты көмек ұсынылады. Педагог пен ата-ана «қызығушылығы артты» деген жалпы пікірмен қатар баланың қандай әрекетті өздігінен орындай бастағанын талқыласа, кері байланыс пайдалы болады. Балалардың жұмыстарын таныстыруда олардың келісімі мен жайлылығы ескеріледі.

Қорытынды

LEGO құрастыру ойындарының педагогикалық мүмкіндігі баланың бөлшектермен әрекетін мағыналы міндетке айналдыру арқылы ашылады. Ойын барысында ол жоспарлайды, жасап көреді, нәтижесін тексереді, өз шешімін түсіндіреді және құрдастарымен келіседі. Осындай әрекеттерді қолдау үшін педагогке нақты мақсат, баланың дербестігіне орын беретін тапсырма және уақтылы қойылған сұрақ қажет.

«LEGO әлемі: ойнаймыз, құрастырамыз, дамимыз» тақырыбындағы жұмысты ұйымдастыруда тапсырманың күрделілігін біртіндеп арттыру, құрастыруды сөйлеумен байланыстыру және әр баланың жеке ілгерілеуін тіркеу ұсынылады. Құрастыру ойынының нәтижесі дайын нысанмен қатар, баланың сол нысанды жасау барысында қолданған ойлау және қарым-қатынас тәсілдерінен көрінеді.

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы №348 бұйрығына 1-қосымша. "Әділет" АҚЖ

  2. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің міндетін атқарушының 2016 жылғы 12 тамыздағы №499 бұйрығы. "Әділет" АҚЖ

  3. Фешина Е. В. Лего-конструирование в детском саду. — Москва: ТЦ Сфера, 2012. — 144 с. kalinovkasch.minobr63.ru

  4. Лусс Т. В. Формирование навыков конструктивно-игровой деятельности у детей с помощью ЛЕГО: пособие для педагогов-дефектологов. — Москва: ВЛАДОС, 2003. — 104 с. lib.mgppu.ru

  5. Куцакова Л. В. Конструирование из строительного материала. Средняя группа. — Москва: Мозаика-Синтез, 2016. Search RSL

  6. Парамонова Л. А. Детское творческое конструирование. — Москва: Издательский дом «Карапуз», 1999. — 240 с. search.nbuv.gov.ua

  7. Выготский Л. С. Воображение и творчество в детском возрасте: психологический очерк. — Москва; Ленинград: Государственное издательство РСФСР, 1930. — 80 с. Search RSL

Ұқсас материалдар

Авторы
Ережепбаева Алма Сайлаубековна

Материал пайдалы болды ма? Бөлісіңіз

WhatsApp Telegram

Мақала құжаттары

Мақала жарияланған журнал шығарылымы және жарияланғаны туралы анықтама (PDF)

Пікірлер

Пікір қалдыру үшін аккаунтқа кіріңіз

Әзірге пікір жоқ — алғашқы болыңыз.

Авторларға

Сіз де өз мақалаңызбен бөлісіңіз

Мақалаңызды жариялап, сертификат пен журналды бірден алыңыз. Жарияланым Google мен Yandex-те табылады.

  • Сертификат (QR-коды бар)
  • Google, Yandex жүйелерінде шығады
  • Журналға шығады (онлайн)
  • Анықтама, журнал
  • Жеке кабинетте құжаттар сақталады
  • Мақалаға тұрақты сілтеме

2015 жылдан бері · ресми тіркелген журнал

Мақала жариялау

Осы тақырыптағы материалдар

Балабақша

«Таза Қазақстан» – экологиялық тәрбиенің бастауы балабақшадан

Мақалада «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясының идеяларын мектеп жасына дейінгі балалардың күнделікті өміріне енгізу тәжірибесі қарастырылады: серуендегі бақылау, тәжірибе, дидактикалық және рөлдік ойындар, еңбек, қалдықты сұрыптау, ұлттық тағылым және отбасымен бірлескен экологиялық жобалар.

Уразбаева Наргиза Самиғоллақызы 9 мин
Балабақша

«Таза Қазақстан» – экологиялық мәдениет негізі

Аннотация Мақалада «Таза Қазақстан» жалпыұлттық экологиялық бастамасы аясында мектепке дейінгіұйым тәрбиеленушілерінің экологиялық мәдениетін қалыптастыру мәселелері қарастырылады. Балалардың табиғатқа жанашырлықпен…

Омарбекова Гульжана Калиевна 7 мин 16 оқылым
Балабақша

Ойынға өрілген ұлттық мұра: мектепке дейінгі балаларға арналған авторлық ойындар.

Аңдатпа Мақалада ұлттық мәдениет мазмұнын мектеп жасына дейінгі балалардың ойын тәжірибесіне енгізуге арналған авторлық дидактикалық ойын нұсқалары ұсынылады. Ою-өрнек, қонақжайлық және киіз үй тақырыптары баланың…

Балтабаева Марфуға Рахматуллаевна 8 мин
Балабақша

Күз туралы тақпақтар

4–6 жастағы балаларға арналған күз туралы 30 қысқа тақпақ: табиғат, жеміс-жидек және «Алтын күз» ертеңгілігіне жаттауға жеңіл төртжолдық өлеңдер.

Bilimger Media 5 мин 1 042 оқылым