Химия сабақтарының виртуалды технологиялары негізінде цифрлық білім беру кеңістігін құрудың теориялық негіздері

Хайдуллаева Маржан Муратбекқызы

магистрант, 7М01503 — Химия мұғалімдерін даярлау, Астана халықаралық университеті, Астана, Қазақстан

Жетекші: х.ғ.к. Жумагалиева Жаркын Жакеевна

Астана халықаралық университеті, Астана, Қазақстан

e-mail: marzhan.haidullaeva@icloud.com

Аңдатпа. Мақалада химияны оқытуда виртуалды технологияларды қолдану негізінде цифрлық білім беру кеңістігін қалыптастырудың теориялық-педагогикалық негіздері қарастырылады. Қазіргі білім беру жүйесінде цифрлық құралдарды пайдалану оқу мазмұнын ұсынудың жаңа мүмкіндіктерін қалыптастырып, күрделі химиялық ұғымдар мен үдерістерді көрнекі түрде түсіндіруге жағдай жасайды.

Осы тұрғыдан виртуалды химиялық зертханалардың дидактикалық мүмкіндіктері, олардың негізгі түрлері, виртуалды шындық (VR) және толықтырылған шындық (AR) технологияларының білім беру үдерісіндегі орны талданады. Сонымен қатар химиялық эксперименттерді модельдеу, эксперименттік есептерді шешуге дайындық және «Ерітінділер» тақырыбын оқытуда виртуалды ортаны қолданудың теориялық-әдістемелік ерекшеліктері сипатталады.

Ғылыми әдебиеттерді талдау негізінде цифрлық білім беру кеңістігін қалыптастыруға қатысты мақсаттылық, ғылыми дұрыстық, көрнекілік, белсенді оқу әрекеті, қауіпсіздік, виртуалды және дәстүрлі экспериментті үйлестіру, кері байланыс пен бағалау қағидаттары жүйеленеді. Мақала теориялық сипатта орындалған және онда эксперименттік зерттеу нәтижелері ұсынылмайды. Тұжырымдар химияны оқытуда виртуалды технологияларды мақсатқа сай қолданудың ғылыми-әдістемелік негіздерін түсіндіруге бағытталған.

Түйін сөздер: химияны оқыту, цифрлық білім беру кеңістігі, виртуалды зертхана, виртуалды шындық, толықтырылған шындық, цифрлық технологиялар, химиялық эксперимент, педагогикалық қағидаттар.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінің даму бағыттарының бірі — цифрлық технологияларды оқу үдерісіне енгізу және олардың мүмкіндіктерін пәндік оқытудың мақсаттарына сәйкес пайдалану. Цифрлық білім беру құралдары оқу материалын әртүрлі форматта ұсынуға, білім алушылардың өздігінен жұмыс істеуін ұйымдастыруға және теориялық білімді тапсырмалар арқылы бекітуге мүмкіндік береді. Бұл бағыттың маңызы әсіресе жаратылыстану пәндерін оқытуда айқын көрінеді.

Химия пәнінің мазмұны заттардың құрамы мен қасиеттерін, атомдар мен молекулалардың құрылысын, химиялық реакциялар мен заттардың өзара әрекеттесу заңдылықтарын түсінуге негізделеді. Аталған құбылыстардың бір бөлігі микродеңгейде жүретіндіктен, оларды тек дәстүрлі көрнекі құралдар арқылы түсіндіру әрдайым жеткілікті бола бермейді. Осы жағдайда цифрлық модельдер, анимациялар және виртуалды зертханалар химиялық үдерістерді көрнекі түрде көрсетуге мүмкіндік беретін қосымша оқыту құралдары ретінде қарастырылады [1].

Химияны оқытудың маңызды құрамдас бөлігі — теориялық білім мен эксперименттік әрекеттің өзара байланысы. Зертханалық жұмыстар білім алушылардың заттардың қасиеттерін бақылауына, тәжірибенің орындалу ретін түсінуіне және алынған мәліметтерді талдауына жағдай жасайды. Ғылыми әдебиеттерде зертханалық қызметтің білім алушылардың жаратылыстану ғылымдарына қызығушылығын арттырумен байланысы қарастырылады.

Алайда дәстүрлі зертханалық сабақтарды ұйымдастыру үшін тиісті құрал-жабдықтар, химиялық реактивтер, арнайы бөлме және қауіпсіздік талаптарын сақтау қажет. Мұндай жағдайлар кейбір эксперименттерді ұйымдастыру мүмкіндіктерін шектеуі ықтимал [2].

Виртуалды зертханалар мен компьютерлік модельдеу құралдары химиялық эксперименттерді цифрлық ортада көрсетуге, тәжірибенің кезеңдерін қарастыруға және бастапқы шарттарды өзгерту арқылы ықтимал нәтижелерді салыстыруға мүмкіндік береді. Химиялық эксперименттерді оқытуда виртуалды симуляцияларды пайдалану мәселесі ғылыми әдебиеттерде жеке зерттеу бағыты ретінде қарастырылған. Сонымен қатар дәстүрлі, қашықтан және виртуалды эксперименттерді үйлестіру жолдары да зерттеу нысанына айналған [3].

Виртуалды шындық және толықтырылған шындық технологиялары цифрлық білім беру кеңістігін кеңейтетін құралдар ретінде ерекшеленеді. Олар химиялық объектілерді үшөлшемді түрде бейнелеуге, модельденген ортада әрекет жасауға және оқу мазмұнын интерактивті форматта ұсынуға мүмкіндік береді. Дегенмен бұл технологияларды қолдану олардың техникалық мүмкіндіктерімен ғана емес, оқу мақсаттарына сәйкестігімен және педагогикалық тұрғыдан дұрыс ұйымдастырылуымен де анықталады.

Осыған байланысты химия сабақтарында виртуалды технологияларды қолданудың теориялық негіздерін жүйелеу және цифрлық білім беру кеңістігін қалыптастыруға қажетті педагогикалық қағидаттарды айқындау маңызды болып табылады [4].

Мақаланың мақсаты — химияны оқытуда виртуалды технологияларды қолданудың теориялық негіздерін талдау, виртуалды зертханалардың дидактикалық мүмкіндіктерін жүйелеу және цифрлық білім беру кеңістігін қалыптастырудың негізгі педагогикалық қағидаттарын айқындау.

Зерттеу міндеттері

1. Химияны оқытуда виртуалды зертханалар мен цифрлық технологияларды қолданудың теориялық-педагогикалық негіздерін ғылыми әдебиеттер бойынша қарастыру.

2. Виртуалды және толықтырылған шындық технологияларының дидактикалық мүмкіндіктері мен оқу үдерісіндегі ерекшеліктерін талдау.

3. Химия сабақтарында цифрлық білім беру кеңістігін қалыптастыруға арналған педагогикалық қағидаттарды жүйелеу.

Әдеби шолу

Цифрлық білім беру кеңістігі – оқу мазмұны, цифрлық ресурстар, оқытушының әдістемелік қолдауы, білім алушының оқу әрекеті және білімді бағалау тәсілдері өзара байланысатын білім беру ортасы. Мұндай кеңістікті қалыптастыру цифрлық материалдарды сабақта қолданумен ғана шектелмейді. Ол технологиялық құралдарды оқу мақсаттарымен байланыстыруды және білім алушының оқу әрекетін жүйелі ұйымдастыруды талап етеді.

Химияны оқытуда цифрлық білім беру кеңістігін қалыптастыру пән мазмұнының ерекшеліктерімен тығыз байланысты. Химиялық білім макроскопиялық, микроскопиялық және символдық деңгейлердің өзара байланысын түсінуге негізделеді. Макроскопиялық деңгейде білім алушы заттардың байқалатын қасиеттерін және химиялық реакция белгілерін қарастырады.

Микроскопиялық деңгейде бөлшектердің құрылысы мен өзара әрекеттесуі түсіндіріледі. Символдық деңгейде химиялық формулалар, реакция теңдеулері және есептеулер қолданылады.

Осы деңгейлер арасындағы байланысты түсіндіру химияны оқытудағы маңызды әдістемелік міндеттердің бірі болып табылады. Цифрлық модельдер мен анимациялар көзге тікелей көрінбейтін бөлшектердің қозғалысын, молекулалардың құрылысын және химиялық өзгерістердің шартты көрінісін ұсынуға мүмкіндік береді. Бұл құралдар химиялық құбылыстарды тек мәтіндік сипаттамамен шектемей, оларды көрнекі түрде қарастыруға жағдай жасайды.

Цифрлық білім беру кеңістігінің тағы бір педагогикалық алғышарты – оқу материалдарына қолжетімділікті кеңейту. Электрондық ресурстар мен виртуалды зертханалар оқу материалдарын сабақта және сабақтан тыс уақытта қарастыруға мүмкіндік бере алады. Қашықтан және виртуалды эксперименттік оқытуды үйлестіру мәселелері осы бағыттағы әдістемелік мүмкіндіктерді көрсетеді [5].

Сонымен бірге цифрлық құралдарды қолдану білім алушының оқу әрекетін белсенді ұйымдастырумен ұштасуы қажет. Егер білім алушы виртуалды модельді тек сырттай бақылаумен шектелсе, цифрлық ортаның дидактикалық мүмкіндіктері толық пайдаланылмауы мүмкін. Сондықтан тапсырмаларда бастапқы шарттарды өзгерту, алынған мәліметтерді салыстыру, бақылауларды түсіндіру және қорытынды жасау сияқты әрекеттер қарастырылғаны жөн.

Осы тұрғыдан цифрлық білім беру кеңістігін қалыптастырудың теориялық негіздері үш өзара байланысты құрамдас бөлік арқылы сипатталады: біріншісі – химиялық мазмұнды цифрлық форматта ұсыну; екіншісі – білім алушының белсенді танымдық және эксперименттік әрекетін ұйымдастыру; үшіншісі – оқу әрекетін педагогикалық қолдау мен бағалау жүйесі арқылы толықтыру [6].

Виртуалды химиялық зертхана – химиялық заттарды, зертханалық құрал-жабдықтарды және химиялық үдерістерді цифрлық ортада модельдеуге арналған оқыту құралы. Оның көмегімен білім алушы тәжірибенің орындалу ретін қарастырып, модельде берілген жағдайларды өзгертіп, ұсынылған нәтижелерді салыстыра алады.

Ғылыми әдебиеттерде виртуалды симуляцияларды химиялық эксперименттерді оқытуда қолданудың мүмкіндіктері талданады. Бұл технологиялар теориялық мазмұнды көрнекі түрде ұсыну, эксперименттік әрекеттерді алдын ала қарастыру және химиялық құбылыстарды модельдеу тұрғысынан маңызды.

Виртуалды химиялық зертханаларды оқу үдерісіндегі қызметіне және технологиялық ұйымдастырылуына қарай модельдеу зертханалары, қашықтан қолжетімді зертханалар және иммерсивті виртуалды орталар түрінде қарастыруға болады [3]. Модельдеу зертханалары химиялық тәжірибелерді компьютерлік ортада бейнелеуге негізделеді. Білім алушы цифрлық интерфейс арқылы заттарды немесе құралдарды таңдап, тәжірибенің кезеңдерін орындайды және модельде қарастырылған нәтижелерді бақылайды.

Мұндай зертханалар химиялық құбылыстардың шартты көрінісін ұсынуға және тәжірибе шарттарының өзгерісін салыстыруға мүмкіндік береді. Химиялық эксперименттерді оқытуда виртуалды симуляцияларды қолдану осы бағыттың теориялық негіздерін құрайды.

Модельдеу зертханаларының педагогикалық құндылығы цифрлық әрекеттердің оқу мақсатына сәйкестігіне байланысты. Мысалы, білім алушыға химиялық реакцияның кезеңдерін ретімен орналастыру, бастапқы шарттарды салыстыру немесе модельденген құбылысты теориялық білім арқылы түсіндіру тапсырмалары ұсынылуы мүмкін [4].

Қашықтан қолжетімді зертханалар нақты зертханалық жабдықтарды цифрлық байланыс құралдары арқылы басқаруға немесе тәжірибенің орындалуын қашықтан бақылауға негізделуі мүмкін. Мұндай жүйелерде нақты жабдық пен цифрлық интерфейс арасында байланыс орнатылады.

Қашықтан орындалатын эксперименттер мен виртуалды симуляцияларды үйлестіру мәселесі химиялық эксперименттік оқытуды ұйымдастырудың қосымша мүмкіндігі ретінде қарастырылады. Дегенмен нақты жабдықты қашықтан басқару мен компьютерлік модельдеудің табиғаты бірдей емес. Бірінші жағдайда тәжірибе нақты жабдық арқылы орындалса, екінші жағдайда химиялық үдеріс цифрлық модель көмегімен бейнеленеді [5].

Теориялық талдау

Виртуалды шындық (Virtual Reality, VR) және толықтырылған шындық (Augmented Reality, AR) технологиялары цифрлық мазмұнды ұсыну тәсілдері ретінде ерекшеленеді. VR пайдаланушыны компьютер арқылы жасалған виртуалды ортаға енгізуге бағытталса, AR нақты ортаға цифрлық объектілерді немесе ақпараттық қабаттарды қосып көрсетуге негізделеді [12].

Виртуалды шындық химияны оқытуда зертханалық ортаны, құрал-жабдықтарды және химиялық объектілерді үшөлшемді кеңістікте модельдеу үшін қолданылуы мүмкін. Бұл тәсіл білім алушыға виртуалды зертханадағы объектілермен әрекеттесуге және тәжірибенің белгілі бір кезеңдерін цифрлық ортада қарастыруға жағдай жасайды.

VR технологиясының оқытудағы рөлін түсіндіру кезінде технологиялық мүмкіндіктермен қатар, пайдаланушының виртуалды ортамен өзара байланысы мен эмоциялық қабылдау ерекшеліктері де ескеріледі [6]. Виртуалды ортада бейнелену мен әрекет ету мәселелері осы технологиялардың танымдық мүмкіндіктерін қарастыруға негіз болады.

Химияны оқытуға қатысты зерттеулер виртуалды шындықты органикалық химия зертханаларында қолдану мәселесін қамтиды. Бұл бағыт химиялық тәжірибелердің белгілі бір кезеңдерін үшөлшемді ортада көрсетуге және зертханалық мазмұнды интерактивті түрде ұйымдастыруға мүмкіндік береді [7].

Сонымен бірге виртуалды шындық нақты химиялық эксперименттің барлық ерекшеліктерін толық көрсете алмайды. Сондықтан оны құрал-жабдықтарды нақты пайдалану дағдыларын қалыптастырудың жалғыз тәсілі ретінде қарастыруға болмайды. Оның педагогикалық қызметі теориялық материалды түсіндіру, тәжірибе кезеңдерін алдын ала қарастыру және химиялық үдерістерді модельдеу арқылы айқындалады [8].

Толықтырылған шындық нақты ортаға цифрлық ақпаратты қосымша қабат ретінде енгізуге мүмкіндік береді. Химияны оқытуда бұл тәсіл химиялық формулаларды, молекулалардың модельдерін, реакциялардың шартты бейнелерін немесе оқу түсіндірмелерін көрсетуге пайдаланылуы мүмкін.

AR технологиясын білім беру мазмұнына енгізудің жалпы мүмкіндіктері толықтырылған шындық көмегімен оқытуға арналған ғылыми еңбектерде қарастырылады. Алайда әрбір технологиялық шешімнің нақты химиялық тақырыпқа жарамдылығы оның мазмұны мен әдістемелік ұйымдастырылуына байланысты анықталуы қажет.

AR технологиясының ықтимал дидактикалық мүмкіндіктеріне нақты объектімен байланысты қосымша ақпарат ұсыну, химиялық құрылымдарды көрнекі ету және теориялық мазмұнды цифрлық түсіндірмелермен толықтыру жатады. Мұндай мүмкіндіктер оқу мақсатына сәйкес ұйымдастырылғанда ғана білім алушының химиялық түсініктерін қалыптастыруға қызмет етеді [13].

VR мен AR технологияларының ортақ ерекшелігі – оқу мазмұнын цифрлық құралдар арқылы көрнекі және интерактивті түрде ұсыну. Дегенмен оларды қолдану тәсілдері әртүрлі.

VR виртуалды кеңістікті толық модельдеуге және білім алушыны сол ортадағы әрекетке қатыстыруға бағытталады. AR нақты ортадағы объектілерді цифрлық ақпаратпен толықтыруға мүмкіндік береді. Сондықтан виртуалды зертхананы тұтас үшөлшемді кеңістік ретінде ұйымдастыру қажет болғанда VR қарастырылуы мүмкін, ал нақты объектіні қосымша цифрлық мазмұнмен түсіндіру міндетінде AR қолдану мүмкіндігі ескеріледі.

Бұл технологияларды таңдау кезінде олардың жаңашылдығы ғана емес, сабақтың мақсаты, оқу материалының күрделілігі, техникалық қолжетімділік және білім алушының орындауы тиіс әрекеттері ескерілуі қажет. Иммерсивті орталар мен виртуалды шындыққа арналған шолу еңбектерінде бұл технологиялардың ерекшеліктері мен шектеулерін жүйелі қарастырудың маңыздылығы көрсетіледі [10]. Виртуалды ортаны қауіп-қатерді бағалау үшін пайдалану да ғылыми әдебиеттерде қарастырылған.

Осылайша, VR және AR технологиялары химияны оқытудағы дербес мақсат емес, нақты дидактикалық міндеттерді орындауға арналған құралдар ретінде қарастырылуы тиіс.

Химияны оқытуда эксперименттік есептерді шешу теориялық білімді нақты міндеттерді орындаумен байланыстыруға мүмкіндік береді. Мұндай есептер химиялық құбылысты түсіндіруді, тәжірибенің орындалу ретін анықтауды, бастапқы шарттарды талдауды және қорытынды жасауды талап етуі мүмкін.

Виртуалды зертханалар эксперименттік есептерді шешуге дайындық кезеңінде қолданылуы ықтимал. Мысалы, білім алушыға тәжірибені орындау кезеңдерін анықтау, қажетті құралдарды таңдау, белгілі бір шарттардағы модельденген үдерісті қарастыру немесе алынған мәліметтерді түсіндіру тапсырмалары ұсынылуы мүмкін. Мұндай тапсырмалар виртуалды ортадағы әрекетті химиялық теориямен байланыстыруға бағытталады [11].

Бұл ретте виртуалды зертхана тек дайын жауапты көрсететін құрал болмауы керек. Оқу тапсырмалары білім алушыдан болжам жасауды, әрекеттердің ретін негіздеуді, бақылау нәтижелерін түсіндіруді және химиялық ұғымдарды қолдануды талап еткені жөн. Осы тәсіл виртуалды ортаны жай ақпарат ұсынатын құралдан оқу әрекетін ұйымдастыру құралына айналдыруға мүмкіндік береді.

«Ерітінділер» тақырыбы виртуалды модельдеуді қолданудың теориялық мүмкіндіктерін түсіндіруге қолайлы мысал болып табылады. Бұл тақырып еріген зат пен еріткіш, ерігіштік, ерітіндінің құрамы мен концентрациясы, ерітінді дайындау сияқты өзара байланысты ұғымдарды қамтиды.

Аталған тақырыпты оқытуда виртуалды орта ерітінді дайындау кезеңдерін модельдеуге, заттардың мөлшерін өзгерткендегі модельденген нәтижелерді салыстыруға және есептеу тапсырмаларын эксперименттік әрекеттің реттілігімен байланыстыруға пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, білім алушыға берілген концентрациядағы ерітіндіні дайындау алгоритмін құру, тәжірибе кезеңдерін дұрыс ретпен орналастыру немесе бастапқы шарттар өзгерген жағдайда есептеу нәтижесінің қалай өзгеретінін түсіндіру міндеті ұсынылуы мүмкін [9].

Қорытынды

Ғылыми әдебиеттерді теориялық талдау химияны оқытуда виртуалды технологияларды қолданудың педагогикалық және дидактикалық негіздерін жүйелеуге мүмкіндік береді. Виртуалды зертханалар химиялық үдерістерді модельдеу, күрделі ұғымдарды көрнекі түрде ұсыну, тәжірибенің орындалу ретін қарастыру және теориялық білімді эксперименттік тапсырмалармен байланыстыру үшін пайдаланылуы мүмкін.

Виртуалды химиялық зертханалар модельдеу зертханалары, қашықтан қолжетімді зертханалар және иммерсивті виртуалды орталар түрінде сипатталады. Олардың ерекшеліктері тәжірибенің орындалу тәсіліне, нақты зертханалық жабдықтардың қолданылуына және білім алушының цифрлық ортамен өзара әрекеттесуіне байланысты. VR және AR технологиялары да химиялық мазмұнды көрнекі және интерактивті түрде ұсынудың қосымша мүмкіндіктерін қалыптастырады. Дегенмен оларды таңдау техникалық жаңашылдығына емес, оқу мақсатына сәйкестігіне негізделуі қажет.

Эксперименттік есептерді шешуге дайындықта және «Ерітінділер» тақырыбын оқытуда виртуалды модельдерді қолдану тәжірибенің кезеңдерін қарастыруға, бастапқы шарттарды салыстыруға және химиялық түсініктерді тапсырмалар арқылы бекітуге арналған теориялық мүмкіндік ретінде қарастырылады. Сонымен бірге виртуалды орта нақты зертханалық құралдармен жұмыс істеу дағдыларын және шынайы эксперименттің барлық ерекшеліктерін толық алмастыра алмайды. Осы себепті виртуалды және дәстүрлі зертханалық жұмыстарды өзара толықтыратын тәсілдер ретінде үйлестіру маңызды.

Цифрлық білім беру кеңістігін қалыптастыру үшін мақсаттылық, ғылыми дұрыстық, көрнекілік пен қолжетімділік, белсенді оқу әрекеті, қауіпсіздік, виртуалды және дәстүрлі экспериментті үйлестіру, кері байланыс пен бағалау қағидаттарын ескеру қажет. Бұл қағидаттар цифрлық құралдарды пән мазмұнымен және білім алушының оқу әрекетімен байланыстыруға бағытталған.

Жалпы алғанда, химия сабақтарында виртуалды технологияларды қолданудың теориялық негізі технологиялық құралдардың мүмкіндіктерін педагогикалық мақсаттармен сәйкестендіруге сүйенеді. Мақалада ұсынылған тұжырымдар ғылыми әдебиеттерді талдау мен теориялық жинақтау нәтижесінде қалыптастырылған. Олардың нақты оқу жағдайларындағы тиімділігін анықтау үшін болашақта жеке эмпирикалық зерттеулер жүргізу қажет.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Brajko, V. I., & Mushkalo, N. N. (1982). Eksperymentalni zadachi z neorhanichnoi khimii [Experimental tasks on inorganic chemistry]. Radyanska shkola.

2. ChemCollective. (n.d.). Virtual labs. https://chemcollective.org/vlabs

3. Derkach, T. M. (2008). Information technologies in the teaching of chemical disciplines. Vydavnytstvo DNU.

4. Ferrell, J. B., et al. (2019). Chemical exploration with virtual reality in organic teaching laboratories. Journal of Chemical Education, 96(9), 1961–1966. https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.9b00036

5. Jones, A. L., & Stapleton, M. K. (2017). 1.2 million children and counting—Mobile science laboratories drive student interest in STEM. PLOS Biology, 15(5), Article e2001692. https://doi.org/10.1371/journal.pbio.2001692

6. Lu, X. L., & Liu, C. L. (2022). Analysis the research status of virtual simulation technology in chemical experiment teaching at home and abroad. Yunnan Chemical Technology, 49(8), 73–75. https://doi.org/10.3969/j.issn.1004-275X.2022.08.22

7. Nechypurenko, P., & Semerikov, S. (2017). VlabEmbed—The new plugin Moodle for the chemistry education. In Proceedings of the 13th International Conference on ICT in Education, Research and Industrial Applications (ICTERI 2017) (Vol. 1844, pp. 319–326). CEUR Workshop Proceedings. https://ceur-ws.org/Vol-1844/10000319.pdf

8. Nechypurenko, P. P. (2012). Some aspects of simulation of real chemical processes and systems in virtual chemical laboratories. Theory and Methods of E-Learning, 3, 238–244. https://doi.org/10.55056/e-learn.v3i1.344

9. Nechypurenko, P. P., Selivanova, T. V., Chernova, M. P., Evangelist, O. O., Modlo, Y. O., & Soloviev, V. N. (2022). Using the virtual chemical laboratories in teaching the solution of experimental problems in chemistry of 9th grade students while studying the topic “Solutions.” In Proceedings of the 1st Symposium on Advances in Educational Technology (AET) (Vol. 1, pp. 319–335). SciTePress. https://doi.org/10.5220/0010924100003364

10. Nechypurenko, P. P., Semerikov, S. O., & Pokhliestova, O. Y. (2023). Cloud technologies of augmented reality as a means of supporting educational and research activities in chemistry for 11th grade students. Educational Technology Quarterly, 2023(1), 69–91. https://doi.org/10.55056/etq.44

11. Nechypurenko, P. P., Semerikov, S. O., Selivanova, T. V., & Shenayeva, T. O. (2016). Information and communication tools for pupils’ research competence formation at chemistry profile learning. Information Technologies and Learning Tools, 56(6), 10–29. https://doi.org/10.33407/itlt.v56i6.1522

12. Rubio-Tamayo, J. L., Barrio, M. G., & García, F. G. (2017). Immersive environments and virtual reality: Systematic review and advances. Multimodal Technologies and Interaction, 1(4), Article 21. https://doi.org/10.3390/mti1040021

13. Cao, Z., & Chen, Y. (2022). Research progress of virtual simulation experiment in middle school chemistry: Literature analysis based on Journal of Chemical Education. Chemistry Teaching and Learning, (8), 81–84. https://doi.org/10.3969/j.issn.1008-0546.2022.08.017

Ұқсас материалдар

• «Химия» пәнін оқытуда цифрлық технологияларды қолдану«фармация» мамандығына маңыздылығы
• Химия сабақтарында ақпараттық технологияны қолданудың тиімділігі
• Биология және химия сабақтарында оқушылармен кері байланысты тиімді орнату жолдары