Қазіргі таңда қаржылық сауаттылық — әр адамға қажет маңызды дағды. Айлықтың аз не көп болуы емес, оны дұрыс басқару — тұрақты өмірдің негізі.
Көп жағдайда адамдар айлықтың жетпеуіне шағымданады. Бірақ мәселе табыста емес, ақшаны қалай жұмсайтынымызда. Бұл мақалада байып кету жолдары емес, қолдағы қаржыны сауатты басқару, шығынды бақылау және үнемдеудің тиімді тәсілдері туралы айтамыз.
Қаржылық сауаттылық деген не?
Қаржылық сауаттылық — бұл:
- табыс пен шығынды есептей білу;
- артық қарызға кірмеу;
- ақша жинау дағдысын қалыптастыру;
- күтпеген жағдайға дайын болу;
- болашақты жоспарлау.
Яғни, қаржылық сауатты адам — ақшасын бақылауда ұстайтын адам.
Айлықты дұрыс жоспарлау не үшін керек?
Айлықты жоспарламай жұмсау — қаржылық қиындыққа әкеледі.
Жиі кездесетін жағдай:
- Айлық түсті
- Бірнеше күнде жұмсалды
- Ай соңында қарыз
Мұның басты себебі — жоспардың болмауы.
Дұрыс жоспар:
- қаржылық тәртіп орнатады;
- тұрақтылық береді;
- стрессті азайтады;
- қарыздан қорғайды.
Айлықты бөлудің тиімді жолы — 50/30/20 ережесі
Бұл әдіс бүкіл әлемде қолданылады.
50% — негізгі қажеттіліктер
- Тамақ
- Коммуналдық төлем
- Пәтерақы
- Жолақы
- Байланыс
30% — жеке қажеттіліктер
- Киім
- Демалыс
- Кафе
- Ойын-сауық
- Техника
20% — жинақ және қор
- Депозит
- Резервтік қор
- Болашақ жоспар
Алдымен өзіңе ақша аудару — басты қағида.
Күнделікті шығынды бақылау тәсілдері
Ақша қайда кетіп жатқанын білмей, оны басқару мүмкін емес.
1) Шығындарды жазып отыру
Күн сайын: не алдың, қанша төледің, қайда жұмсадың — бәрін белгіле.
2) Қаржылық қосымшаларды пайдалану
Телефондағы қосымшалар есеп жүргізеді, статистика жасайды, ай сайын талдау береді.
3) Апта сайын талдау жасау
Апта соңында: артық шығынды анықта, қажетсіз сатып алуды тап, үнемдеу жолын қарастыр.
Импульсивті сатып алудан қалай сақтануға болады?
Импульсивті сатып алу — жоспарсыз, эмоциямен жасалған шығын.
Сақтану жолдары:
- 24 сағат ережесі: қымбат затты бірден алма.
- Тізіммен дүкенге бару: алдын ала жазып ал.
- Өзіңе сұрақ қою: «Маған бұл шынымен керек пе?»
Резервтік қор — қаржылық қауіпсіздік кепілі
Резервтік қор — күтпеген жағдайға арналған ақша.
Ол мыналар үшін қажет:
- жұмыссыз қалу;
- ауру;
- шұғыл жөндеу;
- тосын шығын.
Қанша жинау керек?
Мақсат — 3–6 айлық шығын.
Мысалы: ай сайын 150 000 тг жұмсасаң → 450 000 – 900 000 тг қор жина.
Қарыз бен несиеге дұрыс көзқарас
Қарыз — дұрыс қолдансаң құрал, дұрыс қолданбасаң — тұзақ.
Пайдалы қарыз:
- білім алу;
- бизнес бастау;
- табыс әкелетін іс.
Зиянды қарыз:
- қажетсіз техника;
- сән үшін алынған зат;
- эмоциямен жасалған сатып алу.
Ереже: айлық табыстың 30%-нан артық несие төлеме.
Ақшаны көбейтпей-ақ дұрыс басқару
Үлкен табыссыз да қаржылық тұрақтылыққа жетуге болады. Маңыздысы — тәртіп, жүйе, тұрақтылық.
Ай сайын аз да болса жинау — ең тиімді әдет.
Қаржылық тәртіпті қалыптастыратын 5 әдет
- Айлық түскен күні жоспар жасау
- Ай сайын жинақ аудару
- Артық шығыннан бас тарту
- Апта сайын есеп беру
- Қаржылық білімді дамыту
Қаржылық сауаттылық — бай болу емес, ақшаға тәуелді болмау.
Ақшаны басқару — бұл: жауапкершілік, тәртіп, болашақты ойлау.
Бүгін бастасаң — ертең тұрақты өмір сүресің.
Нұрлыбек Жайлауов
Bilimger.kz білім порталы директоры
https://www.instagram.com/zhailauov.kz