Мұрат Сымбат Айдынқызы
4-курс студенті, 6B01507-Информатика мамандығы
Математика, Физика және Информатика факультеті,
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Алматы қаласы.
Ғылыми жетекші — Беделов Қамбар Амангелдиевич, аға оқытушы
Түйінді сөздер: бұлттық технологиялар, цифрлық құзыреттілік, цифрлық сауаттылық, қашықтан/аралас оқу, деректер қауіпсіздігі, бірлескен жұмыс, электронды портфолио.
Аңдатпа: Бұл мақалада бұлттық технологияларды (онлайн құжаттар, бұлттық сақтау, бірлескен жұмыс платформалары) оқу процесіне енгізу арқылы оқушылардың цифрлық құзыреттілігін қалай дамытуға болатыны қарастырылады. Қарапайым қадамдар, мұғалімге арналған әдістер, қауіпсіздік ережелері және бағалау тәсілдері ұсынылады. Нәтижесінде оқушы ақпаратты іздеу, өңдеу, бірлесіп жұмыс істеу, цифрлық өнім жасау және деректерді қорғау дағдыларын жүйелі қалыптастырады.
Ключевые слова: облачные технологии, цифровая компетентность, цифровая грамотность, удаленное/смешанное обучение, безопасность данных, совместная работа, электронное портфолио.
Аннотация: В статье показано, как облачные технологии (онлайн-документы, облачное хранилище, платформы для совместной работы) помогают развивать цифровую компетентность школьников. Описаны простые шаги внедрения в урок, практики для учителя, правила информационной безопасности и способы оценивания. В результате учащиеся осваивают поиск и обработку информации, командную работу, создание цифровых продуктов и ответственное отношение к данным.
Key words: cloud technologies, digital competence, digital literacy, remote/mixed reading, data security, collaborative work, electronic portfolio.
Abstract : This article explains how cloud technologies (online documents, cloud storage, collaboration platforms) can systematically develop students’ digital competence. It offers practical classroom steps, teacher-friendly methods, basic cybersecurity rules, and assessment approaches. As a result, learners strengthen information search and processing skills, teamwork, digital content creation, and responsible data practices—competences needed for study and everyday life.
Кіріспе
Қазіргі білім беру кеңістігі цифрлық технологиялардың қарқынды дамуымен сипатталады. Ақпараттың көлемі ұлғайып, оны өңдеу тәсілдері күрделенген сайын, оқушылардан тек білімді меңгеру ғана емес, оны цифрлық ортада тиімді қолдана алу қабілеті талап етіледі. Осы тұрғыда оқушылардың цифрлық құзыреттілігін дамыту – білім беру жүйесінің маңызды міндеттерінің бірі. [2]
Цифрлық құзыреттілік дегеніміз – оқушының ақпаратты іздеу, өңдеу, сақтау, цифрлық құралдар арқылы ұсыну және қауіпсіз қолдану қабілеттерінің жиынтығы. [1] Бұл дағдыларды қалыптастыруда бұлттық технологиялар ерекше рөл атқарады. Онлайн құжаттар, бұлттық сақтау жүйелері және бірлескен жұмыс платформалары оқу процесін жаңа деңгейге көтеріп, оқушының белсенділігін арттырады.
Осы мақалада бұлттық технологияларды оқу процесіне енгізу арқылы оқушылардың цифрлық құзыреттілігін дамыту жолдары қарастырылады.
Негізгі бөлім
Бұлттық технологиялар – интернет желісі арқылы деректерді сақтау, өңдеу және ортақ пайдалану мүмкіндігін беретін технологиялар жиынтығы. [3] Білім беру саласында бұл технологиялар үш негізгі бағытта қолданылады:
- Онлайн құжаттар – мәтіндік файлдар, презентациялар, кестелер;
- Бұлттық сақтау жүйелері – оқу материалдарын, тапсырмаларды, портфолионы сақтау;
- Бірлескен жұмыс платформалары – топтық жобалар мен пікір алмасуға арналған орта.
Бұл құралдар оқу процесін үздіксіз ұйымдастыруға, оқушының оқу әрекетін бақылауға және кері байланыс беруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, оқушы өз жұмысын кез келген уақытта жалғастыра алады, бұл оның дербестігін арттырады. [5]
Бұлттық технологияларды оқу процесінде қолдану оқушылардың жеке білім алу мүмкіндіктерін кеңейтеді және өзіндік жұмыс дағдыларын дамытуға ықпал етеді. Оқушы оқу материалдарын ыңғайлы уақытта пайдаланып, тапсырмаларды өз деңгейіне сәйкес орындауға мүмкіндік алады. Мұндай тәсіл білім алушының оқу жауапкершілігін арттырып, өзін-өзі басқару қабілетін қалыптастырады. Сонымен қатар, бұлттық орта мұғалімге оқушылардың оқу әрекетін жүйелі түрде бақылап, дер кезінде әдістемелік қолдау көрсетуге жағдай жасайды. Электронды форматтағы тапсырмалар оқу процесін ұйымдастыруды жеңілдетіп, білім мазмұнының қолжетімділігін арттырады. Нәтижесінде оқу үдерісі икемді әрі тиімді сипатқа ие болады.
Бұлттық технологияларды тиімді қолдану үшін оларды оқу процесіне біртіндеп және мақсатты түрде енгізу қажет. [4]
Бірінші қадам – оқушыларды бұлттық ортаға бейімдеу. Алдымен қарапайым тапсырмалар беріледі: құжат ашу, файл сақтау, сілтеме арқылы кіру.
Екінші қадам – ортақ тапсырмалар ұйымдастыру. Мұнда оқушылар бір құжатта бірге жұмыс істеп, пікір қалдыруды үйренеді.
Үшінші қадам – жобалық жұмыс. Оқушылар бұлттық платформаларда шағын жобалар орындап, нәтижесін қорғайды.
Төртінші қадам – рефлексия және талдау. Оқушылар өз жұмысын бағалап, қиындықтары мен жетістіктерін анықтайды.
Бұл қадамдар оқушының цифрлық құралдарды сенімді қолдануына негіз қалайды.
Бұлттық технологиялар арқылы цифрлық құзыреттілікті дамытуда мұғалімнің рөлі ерекше. Мұғалім келесі әдістерді қолдана алады:
- Бағыттаушы әдіс: мұғалім дайын ақпаратты бермей, оқушыны дереккөз табуға бағыттайды;
- Жобалық оқыту: оқушылар нақты мәселені шешу үшін бұлттық ортада жұмыс істейді;
- Топтық жұмыс: әр оқушыға нақты рөл беріледі (зерттеуші, редактор, баяндамашы);
- Кері байланыс: мұғалім онлайн пікірлер мен түзетулер арқылы оқушыны қолдайды.
Бұл әдістер оқушының белсенділігін арттырып, жауапкершілік сезімін қалыптастырады.
Бұлттық технологияларды қолдану барысында ақпараттық қауіпсіздік мәселесіне ерекше назар аудару қажет. Оқушылар келесі ережелерді меңгеруі тиіс:
- жеке деректерді ашық ортада жарияламау;
- сенімді құпиясөз қолдану;
- бейтаныс сілтемелерді ашпау;
- ортақ құжаттарға қолжетімділікті дұрыс орнату;
- авторлық құқықты сақтау.
Бұл ережелер оқушының цифрлық ортада жауапкершілікпен әрекет етуіне негіз болады.
Цифрлық құзыреттілікті бағалау дәстүрлі тестпен шектелмеуі керек. Бағалау келесі көрсеткіштер арқылы жүзеге асырылады:
- ақпаратты дұрыс іздеу және дереккөз сапасы;
- цифрлық құралдарды қолдану дағдысы;
- бірлескен жұмысқа қосқан үлесі;
- цифрлық өнімнің мазмұны мен құрылымы;
- қауіпсіздік ережелерін сақтау.
Мұндай бағалау оқушының нақты дағдыларын анықтауға мүмкіндік береді.
Бұлттық технологияларды жүйелі қолдану нәтижесінде оқушы:
- ақпаратты саналы түрде іздейді және өңдейді;
- бірлесіп жұмыс істеуді үйренеді;
- цифрлық өнім жасай алады;
- деректерді қауіпсіз сақтауды меңгереді;
- цифрлық ортада өзіне сенімді әрекет етеді.
Бұл дағдылар оқушының әрі қарайғы білім алуына және өмірлік тәжірибесіне негіз болады.
Қорытынды
Қорытындылай келе, бұлттық технологиялар оқушылардың цифрлық құзыреттілігін дамытуда тиімді құрал болып табылады. Онлайн құжаттар, бұлттық сақтау және бірлескен жұмыс платформалары оқу процесін қолжетімді, икемді және нәтижелі етеді. Мұғалімнің мақсатты әдістері мен қауіпсіздік талаптарын сақтау арқылы оқушылар заманауи қоғамға бейім, цифрлық сауатты тұлға ретінде қалыптасады.
Пайдаланылған әдебиеттер
- Әбілқасымова Қ.Қ. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар. – Алматы: Білім, 2018.
- Тұрғынбаева Б.А. Қазіргі білім беру технологиялары. – Алматы: Рауан, 2019.
- Бидайбеков Е.Ы., Бостанов Б..Г, Беделов Қ.А. Бұлттық технологияның білім беру жүйесіндегі алатын орны мен артықшылықтары // Садықов оқулары – 5 «Қазіргі таңдағы білім беру мен ғылымның өзекті мәселелері»: халық. ғыл.-практ. конф. матер. – Алматы: Абай атындағы ҚазҰПУ, 2018. – Б. 69-71.
- Преподавание базового курса информатики. – М.: Лаборатория Базовых Знаний, 2000. – 496 с. Бидайбеков Е.Ы., Конева С.Н., Беделов К.А.
- Bedelov K., Bidaibekov E., Grinshkun V. et al. The effective use of telecommunication cloud services for the training of future computer science teachers // World Transactions on Engineering and Technology Education. – 2021. – Vol. 19, Issue 4. – Р. 398-403