Зейнолла Әдемі
4-курс студенті, 6B01507-Информатика мамандығы
Математика, Физика және Информатика факультеті,
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Алматы қаласы.
Ғылыми жетекші: Беделов Қамбар Амангелдиевич, аға оқытушы
Аңдатпа: Мақалада жалпы орта білім беру жағдайында оқушылардың цифрлық сауаттылығын қалыптастыруда мобильді қосымшаларды қолданудың маңызы қарастырылады. Жаңартылған білім мазмұны білім алушылардан ақпаратты іздеу, өңдеу, цифрлық ортада қарым-қатынас жасау және технологияларды жауапты пайдалану дағдыларын талап етеді. Зерттеудің мақсаты – мобильді қосымшаларды оқу үдерісіне кіріктірудің цифрлық құзыреттіліктердің дамуына ықпалын анықтау. Жұмыста теориялық талдау, бақылау және диагностикалық бағалау әдістері пайдаланылды. Нәтижелер мобильді құралдарды жүйелі қолдану оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып, ақпаратпен жұмыс істеу және өзіндік оқу дағдыларын жетілдіретінін көрсетті.
Кілт сөздер: цифрлық сауаттылық, мобильді қосымшалар, мобильді оқыту, цифрлық құзыреттілік, білім беруді цифрландыру, оқу мотивациясы.
Abstract: The article discusses the importance of using mobile applications to develop students’ digital literacy within the context of general secondary education. The updated educational content requires learners to possess skills in searching and processing information, communicating in a digital environment, and using technology responsibly. The purpose of the research is to determine the impact of integrating mobile applications into the educational process on the development of digital competencies. Theoretical analysis, observation, and diagnostic assessment methods were used in the study. The results showed that the systematic use of mobile tools increases students’ cognitive activity and improves their skills in handling information and independent learning.
Keywords: Digital literacy, mobile applications, mobile learning, digital competence, digitalization of education, learning motivation.
Аннотация: В статье рассматривается значение использования мобильных приложений в формировании цифровой грамотности учащихся в условиях общего среднего образования. Обновленное содержание образования требует от обучающихся навыков поиска, обработки информации, коммуникации в цифровой среде и ответственного использования технологий. Цель исследования – определить влияние интеграции мобильных приложений в учебный процесс на развитие цифровых компетенций. В работе использовались методы теоретического анализа, наблюдения и диагностического оценивания. Результаты показали, что систематическое применение мобильных инструментов повышает познавательную активность учащихся, совершенствует навыки работы с информацией и навыки самостоятельного обучения.
Ключевые слова: цифровая грамотность, мобильные приложения, мобильное обучение, цифровая компетенция, цифровизация образования, учебная мотивация.
Кіріспе.
Қазіргі кезеңде қоғамның қарқынды цифрлануы білім беру жүйесіне жаңа талаптар қойып отыр.[3] Ақпараттық ағынның ұлғаюы, цифрлық технологиялардың күнделікті өмірге терең енуі білім алушылардың тек пәндік білімді меңгеруін ғана емес, сонымен қатар ақпаратты іздеу, талдау, бағалау, цифрлық ортада тиімді коммуникация жасау және қауіпсіз әрекет ету қабілеттерін дамытуды қажет етеді. Мұндай өзгерістер мектептегі оқыту мақсаттарының құзыреттілік бағытта қайта қаралуына негіз болды.[1]
Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі бекіткен жалпы орта білім беру стандарттары мен жаңартылған оқу бағдарламаларында білім алушылардың цифрлық құзыреттіліктерін дамыту басым бағыттардың бірі ретінде айқындалған. Оқу нәтижелері оқушының ақпараттық мәдениетін, зерттеушілік дағдыларын, дербес білім алу қабілетін және заманауи технологияларды саналы қолдануын қамтиды.[2] Осы тұрғыдан алғанда, оқу процесіне цифрлық құралдарды тиімді кіріктіру педагогикалық қауым алдында тұрған өзекті міндеттердің біріне айналды.
Ғылыми әдебиеттерде цифрлық сауаттылық көпқырлы ұғым ретінде қарастырылады. Ол тек техникалық біліктілікті емес, ақпаратпен сыни жұмыс істеуді, медиамәтіндерді түсінуді, цифрлық этика мен қауіпсіздік нормаларын сақтауды қамтиды. Зерттеушілер білім беру тәжірибесінде оқушы белсенділігін арттыратын, жедел кері байланыс беретін және жеке оқу траекториясын ұйымдастыруға мүмкіндік жасайтын технологиялардың тиімділігін атап өтеді. Соның ішінде мобильді оқыту ерекше мәнге ие, себебі смартфондар мен планшеттер оқушылардың күнделікті өмірінің ажырамас бөлігіне айналған.
Дегенмен, мобильді құрылғылардың кең таралуына қарамастан, оларды цифрлық сауаттылықты жүйелі қалыптастыру құралы ретінде мақсатты пайдалану жеткілікті деңгейде жүзеге асырыла бермейді. Көп жағдайда мобильді қосымшалардың дидактикалық әлеуеті толық ашылмай, эпизодтық сипатта қалып отыр. Бұл педагогикалық теория мен мектеп практикасы арасындағы белгілі бір алшақтықтың бар екенін көрсетеді.
Осыған байланысты зерттеудің мақсаты – мобильді қосымшаларды оқу үдерісінде қолданудың оқушылардың цифрлық сауаттылығын дамытуға ықпалын анықтау және оны ғылыми-әдістемелік тұрғыда негіздеу. Қойылған мақсатқа жету үшін цифрлық сауаттылықтың құрылымын нақтылау, мобильді құралдардың білім беру мүмкіндіктерін талдау және олардың тиімділігін тәжірибе барысында бағалау міндеттері айқындалды. Зерттеу нысаны – жалпы орта білім беру ұйымындағы оқу-тәрбие процесі, ал пәні – мобильді қосымшаларды пайдалану арқылы оқушылардың цифрлық сауаттылығын қалыптастыру жолдары.
Негізгі бөлім.
Зерттеу барысында мобильді қосымшаларды оқу үдерісіне мақсатты әрі жүйелі енгізу оқушылардың цифрлық сауаттылығын қалыптастырудың маңызды факторы екені анықталды. Талдау цифрлық сауаттылықтың ақпаратты іздеу мен бағалау, цифрлық ортада қарым-қатынас жасау, білімдік контент құру және технологияларды жауапты пайдалану сияқты құрамдас бөліктері бойынша жүргізілді.[3] Бастапқы диагностика нәтижелері оқушылардың мобильді құрылғыларды күнделікті өмірде белсенді қолданғанымен, оларды оқу міндеттерін тиімді шешуге бағытталған түрде пайдалану дағдылары жеткіліксіз дамығанын көрсетті. Бұл мобильді қосымшаларды педагогикалық тұрғыдан ұйымдастырып қолданудың қажеттілігін дәлелдейді.
Тәжірибелік кезеңде мобильді қосымшалар сабақтың түрлі кезеңдеріне кіріктірілді: жаңа білімді игеру, бекіту, қолдану және рефлексия. Мұндай ұйымдастыру оқушылардың технологияны тек тұтынушы ретінде емес, оқу әрекетінің құралы ретінде қабылдауына мүмкіндік берді. Сабақ барысында берілген тапсырмалар ақпаратты өздігінен іздеуді, оны салыстыруды, талдауды және қорытынды жасауды талап етті.
Мысалы, жаңа тақырыпты меңгеру кезінде оқушыларға мобильді интернет ресурстары арқылы бірнеше дереккөзден мәлімет тауып, олардың сенімділігін анықтау тапсырмасы ұсынылды. Білім алушылар материалдың авторына, жарияланған уақытына, дереккөздің мақсатына назар аударып, ақпаратты іріктеуді үйренді. Нәтижесінде оқушылардың сыни ойлау элементтері мен ақпараттық мәдениеті қалыптаса бастады.[3]
Бекіту кезеңінде мобильді қосымшалардың көмегімен цифрлық өнім әзірлеу жұмыстары ұйымдастырылды. Оқушылар инфографика, шағын презентация немесе бейне түсіндірме дайындау арқылы оқу материалын қайта өңдеп, оны визуалды әрі түсінікті түрде ұсынуға дағдыланды. Бұл әрекет тек пәндік білімді тереңдетіп қана қоймай, цифрлық контент жасау, файлдармен жұмыс істеу, визуалды ақпаратты құрылымдау қабілеттерін дамытты.[4]
Мобильді құралдар жедел кері байланыс беру мүмкіндігі арқылы да тиімділігін көрсетті. Онлайн тапсырмалар мен тестілер нәтижені бірден көруге жағдай жасап, оқушыларға қателерін талдауға және түзетуге мүмкіндік берді. Өзін-өзі бақылау механизмдерінің іске қосылуы оқу жауапкершілігін арттырып, білім алушылардың дербестігін күшейтті.
Зерттеу нәтижелері оқу мотивациясының артқанын да байқатты. Интерактивті формат, тапсырмалардың қолжетімділігі және цифрлық ортада жұмыс істеу мүмкіндігі оқушылардың сабаққа қызығушылығын күшейтті. Олар қосымша ақпарат іздеуге, тапсырмаларды жетілдіруге ұмтылып, оқу әрекетіне белсенді қатыса бастады.
Талдау көрсеткендей, мобильді қосымшалардың тиімділігі олардың сабақ мақсатына сәйкестігімен және мұғалімнің әдістемелік ұйымдастыруымен тікелей байланысты. Жүйелі жоспарланған жағдайда мобильді технологиялар оқушылардың ақпаратпен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіреді, цифрлық коммуникация мәдениетін қалыптастырады және білімді өздігінен игеру қабілетін арттырады.
Тәжірибелік бақылаулар оқушылардың цифрлық ортада жұмыс істеу дағдыларының біртіндеп тұрақты сипат алғанын көрсетті. Сабақ барысында білім алушылар ақпаратты іздеуде неғұрлым сенімді әрекет етіп, тапсырмаларды орындау кезінде бірнеше дереккөзді қатар қолдануға бейімделді. Мұғалімнің бағыттаушы және үйлестіруші рөлі ерекше маңызға ие болды: педагог оқу мақсатын нақтылап, цифрлық әрекеттің мазмұнмен байланысын қамтамасыз етті, нәтижелерді талдауға жағдай жасады. Осындай әдістемелік қолдау мобильді қосымшалардың тиімділігін арттырып, олардың білім сапасына ықпалын күшейтті.
Осылайша, тәжірибелік жұмыс мобильді қосымшаларды орынды пайдалану оқушылардың цифрлық сауаттылығының сапалы өсуіне алып келетінін дәлелдеді. Олар технологияны ойын немесе байланыс құралы ретінде ғана емес, білім алудың тиімді ресурсы ретінде қабылдай бастады.
Қорытынды.
Жүргізілген зерттеу мобильді қосымшаларды оқу үдерісіне мақсатты әрі әдістемелік тұрғыдан негіздеп енгізу оқушылардың цифрлық сауаттылығын тиімді қалыптастыруға мүмкіндік беретінін көрсетті. Тәжірибелік жұмыс нәтижелері білім алушылардың ақпаратты іздеу, талдау және бағалау, цифрлық ортада өзара әрекеттесу, сондай-ақ оқу мазмұнын түрлі форматта ұсыну дағдыларының айтарлықтай дамығанын дәлелдеді.
Мобильді технологияларды жүйелі қолдану оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып, олардың өзіндік жұмыс жасау қабілетін күшейтті. Жедел кері байланыстың ұйымдастырылуы рефлексия мен өзін-өзі бақылау дағдыларының қалыптасуына оң әсер етті.[4] Нәтижесінде білім алушылар цифрлық құралдарды саналы және жауапты пайдалануға бейімделді.
Зерттеу қорытындылары мобильді қосымшалар оқыту мазмұнымен үйлестірілген және нақты дидактикалық мақсаттарға бағытталған жағдайда, олар цифрлық құзыреттілікті дамытудың нәтижелі тетігіне айналатынын айқындады. Бұл өз кезегінде жалпы орта білім беру жүйесінде күтілетін оқу нәтижелеріне қол жеткізуге және білім сапасын арттыруға жағдай жасайды.
Осылайша, мобильді оқыту құралдарын педагогикалық тұрғыдан тиімді пайдалану оқушыларды заманауи ақпараттық қоғам талаптарына бейімдеудің маңызды шарты болып табылады және мектеп тәжірибесінде кеңінен қолдануды қажет етеді.
Әдебиеттер тізімі:
- Қазақстан Үкіметінің Республикасы Қаулысы. Қазақстан Республикасының ғылымын дамытудың 2022-2026 жылдарға арналған тұжырымдамасын бекіту туралы: 2022 жылдың 24 қарашада, №941 бекітілген // https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000336.
- Преподавание базового курса информатики. – М.: Лаборатория Базовых Знаний, 2000. – 496 с.Бидайбеков Е.Ы., Конева С.Н., Беделов К.А.
- Бидайбеков Е.Ы., Бостанов Б..Г, Беделов Қ.А. Бұлттық технологияның білім беру жүйесіндегі алатын орны мен артықшылықтары // Садықов оқулары – 5 «Қазіргі таңдағы білім беру мен ғылымның өзекті мәселелері»: халық. ғыл.-практ. конф. матер. – Алматы: Абай атындағы ҚазҰПУ, 2018. – Б. 69-71.
- Hakaka, S. et al. Cloud-assisted gamification for education and learning – Recent advances and challenges // Computers and Electrical Engineering. – 2019. – Vol. 74. – P. 22–34.